ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ, Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΜΑΣ: ΑΜΒΛΩΣΗ, ΑΥΤΟΔΙΑΘΕΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ

Γράφει το Δίκτυο Φύλου

Η τεχνητή διακοπή της κύησης (άμβλωση) αποτελεί σημαντικό ζήτημα που συνδέει ιατρική, δίκαιο και ανθρώπινα δικαιώματα. Η νομική ρύθμιση διαφέρει ανά χώρα, επηρεαζόμενη από κοινωνικούς, πολιτισμικούς, θρησκευτικούς και πολιτικούς παράγοντες. Τις τελευταίες δεκαετίες, τα αναπαραγωγικά δικαιώματα έχουν αναδειχθεί σε πεδίο δημόσιου και πολιτικού διαλόγου, οδηγώντας κράτη στην τροποποίηση της νομοθεσίας.

Στην Ελλάδα, η άμβλωση ρυθμίζεται κυρίως από τον Νόμο 1609/1986, που αποποινικοποίησε την πράξη υπό προϋποθέσεις, επιχειρώντας να ισορροπήσει την προστασία της ζωής, τα δικαιώματα της γυναίκας και την ασφάλεια της υγείας. Διεθνώς, κάποιες χώρες προστατεύουν τα αναπαραγωγικά δικαιώματα (Νορβηγία 2024: 12→18 εβδομάδες, Ολλανδία έως 24η εβδομάδα, Σκωτία 2024: «ζώνες ασφαλούς πρόσβασης»), ενώ άλλες τα περιορίζουν (Μάλτα, Πολωνία). Στις ΗΠΑ, μετά την ανατροπή της Roe v. Wade (2022), η νομοθεσία διαμορφώνεται ανά πολιτεία.

Στις 25 Φεβρουαρίου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνώρισε την ασφαλή άμβλωση ως ζήτημα ύψιστης σημασίας, δίνοντας στα Κράτη Μέλη δυνατότητα χρήσης πόρων από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο για την προάσπισή της. Παρά την νομοθετική κατοχύρωση, η άμβλωση παραμένει βαθιά κοινωνική και προσωπική εμπειρία, με δημόσιο λόγο που συχνά υποβαθμίζει την κατάκτηση αυτού του δικαιώματος.

Παρουσία του Δικτύου Φύλου στην πορεία για την Παγκόσμια Ημέρα για τα Γυναικεία Δικαιώματα, 8 Μαρτίου 2026, Αθήνα

Νομική προσέγγιση του ζητήματος των αμβλώσεων

Η πρωτοβουλία “My Voice, My Choice: For Safe and Accessible Abortion” ανέδειξε την ανάγκη ασφαλούς άμβλωσης στην ΕΕ. Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (26/2/2026) επιτρέπει στα ΚΜ να χρησιμοποιούν πόρους του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου, χωρίς όμως τη δημιουργία νέου Ταμείου. Το ενωσιακό δίκαιο παρέχει συμπληρωματικές αρμοδιότητες, αφήνοντας στα ΚΜ την ευθύνη του νομικού πλαισίου, οδηγώντας σε χώρες δύο ή τριών ταχυτήτων (π.χ. κάλυψη εξόδων, συμβουλευτική, χρονικά όρια).

Στην Ελλάδα, ο νόμος επιτρέπει άμβλωση έως την 12η εβδομάδα και υπό προϋποθέσεις μετά (βιασμός, αιμομιξία, ιατρικοί λόγοι). Παρά τη νομοθετική κατοχύρωση, σύμφωνα με πρόσφατο ρεπορτάζ του News24/7 και της δημοσιογράφου Ευτυχίας Σουφλέρη 46 δημόσια νοσοκομεία αρνούνται να παρέχουν τη διαδικασία, συχνά κατευθύνοντας σε ιδιωτικές κλινικές.

Στον Ποινικό Κώδικα (άρθρο 304), αίρεται ο άδικος χαρακτήρας της τεχνητής διακοπής της κύησης σε περίπτωση που αυτή εκτελείται από γιατρό με συναίνεση της κυοφορούσας και σε οργανωμένη μονάδα. Παγκοσμίως, η άμβλωση παραμένει παράνομη σε χώρες όπως Μάλτα, Ανδόρα, Βατικανό, Κονγκό, Αίγυπτος, ενώ επιτρέπεται με περιορισμούς αλλού (π.χ. Ελ Σαλβαδόρ).

Ας θυμηθούμε ομως και την τεράστια νίκη του κινήματος της πράσινης παλίρροιας στην Αργεντινή που μετά από έναν πολύχρονο και επίμονο αγώνα που συσπείρωσε όλες τις φεμινιστικές συλλογικότητες και τα κινήματα υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων πέτυχε τον Δεκέμβριο του 2020 την νομιμοποίηση των αμβλώσεων στην χωρα ανοίγοντας το δρόμο για παρόμοια διεκδίκηση και σε άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής. Η εκστρατεία για μία νόμιμη, ασφαλή και δωρεάν άμβλωση για όλες τις γυναίκες, θηλυκότητες και άτομα με μήτρα αποτυπώθηκε στο πράσινο τριγωνικό φουλάρι που μετατράπηκε σε παγκόσμιο σύμβολο υπεράσπισης των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων.

Το πράσινο φουλάρι: ένα χρώμα συνώνυμο της εκστρατείας για την νόμιμη και ασφαλή πρόσβαση στην άμβλωση στην Αργεντινή, 8 Μαρτίου 2026, Αθήνα

Κοινωνικοανθρωπολογική προσέγγιση του ζητήματος των αμβλώσεων

Το νομικό πλαίσιο καθορίζει τα δικαιώματα και τα όρια μιας κοινωνίας γύρω από το ζήτημα της άμβλωσης. Ωστόσο, η κοινωνική πραγματικότητα δεν ταυτίζεται πάντα με αυτό που προβλέπει ο νόμος. Για τον λόγο αυτό μεταφέρθηκε η συζήτηση από το επίπεδο της νομοθεσίας στο επίπεδο της κοινωνικής εμπειρίας. Ως ομάδα, και με βάση τα δικά μας βιώματα, επιχειρήσαμε να δώσουμε τη δική μας απάντηση σε δύο ερωτήματα τα οποία μας απασχόλησαν αρκετά κατά τη διάρκεια συγγραφής.

Ερώτημα 1. Πώς επηρεάζουν οι κοινωνικές αντιλήψεις, η οικογένεια και το κοινωνικό περιβάλλον τη στάση μας απέναντι στην άμβλωση και γιατί το θέμα παραμένει τόσο ευαίσθητο, ακόμη κι όταν είναι νόμιμο;

Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά από ακτιβίστρια της ομάδας, «το ζήτημα των αμβλώσεων ανοίγει πολλά μέτωπα ταυτόχρονα, με μοναδικό τελικό αποδέκτη το γυναικείο σώμα, πάνω στο οποίο συχνά οικοδομούνται σχέσεις εξουσίας, κοινωνικού ελέγχου και διακρίσεων». Παρά το γεγονός ότι η άμβλωση είναι νόμιμη στην Ελλάδα εδώ και δεκαετίες, το ζήτημα εξακολουθεί να περιβάλλεται από κοινωνικές αντιλήψεις και ηθικές κρίσεις. Για παράδειγμα, φαίνεται ότι στη χώρα μας παραμένει ακόμα πιο πιθανό να τεθεί υπό αμφισβήτηση το “ήθος” της γυναίκας παρά του άνδρα».

Ακτιβιστής της ομάδας μάς υπενθυμίζει με τον πιο άμεσο τρόπο: «Οι στάσεις απέναντι στην άμβλωση διαμορφώνονται σε μεγάλο βαθμό μέσα από τη διαδικασία της κοινωνικοποίησης του κάθε ανθρώπου». Η οικογένεια, η θρησκεία, η εκπαίδευση και το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον μεταδίδουν αξίες σχετικά με τη μητρότητα και τον ρόλο της γυναίκας. Στο ίδιο πλαίσιο υπογραμμίζεται ότι «οι κοινωνικές πιέσεις συχνά περιορίζουν την αυτονομία των γυναικών πάνω στο σώμα τους», ενώ «το γεγονός ότι το θέμα παραμένει ευαίσθητο ακόμη και όταν είναι νόμιμο δείχνει ότι οι κοινωνικές αντιλήψεις αλλάζουν πιο αργά από τους νόμους».

Ερώτηση 2. Παρόλο που η άμβλωση είναι νόμιμη, ποιες δυσκολίες αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στην πράξη και ποιες διαφορές υπάρχουν ανάμεσα στην εμπειρία μιας γυναίκας στην επαρχία και σε μια μεγαλούπολη;

Το γεγονός ότι η ελληνική κοινωνία συχνά επιλέγει τη σιωπή για ένα τόσο κρίσιμο ζήτημα, υπήρξε για εμάς πηγή μεγάλου προβληματισμού. Αναγνωρίζουμε ότι είναι ένα θέμα που «πυροδοτεί» συζητήσεις και φέρνει στην επιφάνεια βαθιά ριζωμένες αντιλήψεις. Διαπιστώνουμε ότι «η απουσία επίσημων στοιχείων για τον αριθμό των αμβλώσεων στη χώρα μας […] φανερώνει ότι η διακοπή της κύησης παραμένει ένα θέμα για το οποίο η κοινωνία αποφεύγει να συζητά ανοιχτά». Επίσης, «δεν είναι λίγες οι μαρτυρίες γυναικών που, ενώ προχώρησαν σε άμβλωση, στερήθηκαν την απαραίτητη υποστήριξη από το οικογενειακό και κοινωνικό τους περιβάλλον».

Σημαντικός παράγοντας στη διατήρηση του στίγματος αναφέρεται ότι είναι η επιρροή της θρησκείας, καθώς «σημαντικός παράγοντας στη διαιώνιση του στίγματος γύρω από τις αμβλώσεις […] είναι ο ρόλος που διαδραματίζει η θρησκεία και κατ’ επέκταση η εκκλησία στην Ελληνική κοινωνία». Ταυτόχρονα, η εμπειρία μπορεί να διαφοροποιείται και ανάλογα με τον τόπο κατοικίας. Σε μικρότερες κοινωνίες, όπου «όλες και όλοι γνωρίζονται μεταξύ τους», η απουσία ανωνυμίας εντείνει το αίσθημα κοινωνικού ελέγχου και τον φόβο της κοινωνικής αποδοκιμασίας.

Η ανάλυση του ζητήματος μέσα από τη νομική και την κοινωνικοανθρωπολογική προσέγγιση δείχνει ότι η άμβλωση αποτελεί ένα πολυδιάστατο ζήτημα. Από τη μία πλευρά, το νομικό πλαίσιο επιχειρεί να ρυθμίσει τα δικαιώματα και τις προϋποθέσεις πρόσβασης στην τεχνητή διακοπή της κύησης. Από την άλλη, οι κοινωνικές αντιλήψεις, οι πολιτισμικές αξίες και οι μορφές κοινωνικού ελέγχου επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης του σώματος βιώνεται στην πράξη. Ενώ στο δημόσιο λόγο και τα μέσα επικοινωνίας εξακολουθούν να προβάλλονται αντιλήψεις που επιχειρούν να παρουσιάσουν την αυτοδιάθεση του σώματος ως ένα δικαίωμα προς διαβούλευση, χρειάζεται για ακόμη μια φορά να υπενθυμίσουμε το αυτονόητο: το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης δεν είναι διαπραγματεύσιμο! Αντίθετα, πρόκειται για ένα δικαίωμα, κατοχυρωμένο μέσα από δύσκολους και χρόνιους γυναικείους αγώνες. Συνεπώς, γίνεται φανερό ότι η συζήτηση γύρω από την άμβλωση δεν αφορά μόνο τον νόμο, αλλά και το κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο οι γυναίκες καλούνται να λάβουν μια τόσο προσωπική απόφαση.

Συχνά αναρωτιόμαστε πώς μπορούμε να αναχαιτίσουμε τις φωνές που στοχοποιούν το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση του σώματός μας. Η απάντηση είναι μία: Δεν σταματάμε. Συνεχίζουμε να μιλάμε, να γράφουμε, να μοιραζόμαστε τις ιστορίες μας και να διεκδικούμε το δίκαιο στους δρόμους.

Η ορατότητα είναι η δύναμή μας! 

Διαδικτυακές Αναφορές

1. Amnesty International, «Ευρώπη: Τα υπάρχοντα εμπόδια στην πρόσβαση στην άμβλωση επιδεινώνονται από την πανδημία», 2026, https://www.amnesty.gr/news/press/article/30302/eyropi-ta-yparhonta-empo...
2. Amnesty International, «Η επέκταση του Global Gag Rule θα απειλήσει τη ζωή και τα δικαιώματα», 2026, https://www.amnesty.gr/news/press/article/30477/ipa-i-epektasi-toy-globa...
3. Citizens’ Initiative, «My Voice, My Choice: Safe and Accessible Abortion», https://citizens-initiative.europa.eu/my-voice-my-choice-safe-and-access...
4. Human Rights Watch, «Landmark win on abortion in the EU», 28/02/2026, https://www.hrw.org/news/2026/02/28/landmark-win-on-abortion-in-the-eu
5. News247, «Αμβλώσεις: 46 δημόσια νοσοκομεία αρνούνται στις γυναίκες τη διακοπή κύησης», https://www.news247.gr/magazine/reportage/amvloseis-46-dimosia-nosokomei...

Βιβλιογραφία / Νομολογία

1. Ν. Ταμιωλάκη, «Το πρόβλημα της άμβλωσης: Τα ανθρώπινα δικαιώματα ως ουσία ή ως διαδικασία;», ΔιΔικ 5/2019
2. ΕΔΔΑ, M.L. κατά Πολωνίας, Απόφαση της 14.12.2023, αρ. προσφ. 40119/2, https://hudoc.echr.coe.int/#%20
3. Ι. Σαρμάς, Ξ. Κοντιάδης, Χ. Ανθόπουλος, «ΕΣΔΑ, κατ’ άρθρο ερμηνεία», εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα-Θεσσαλονίκη, 2021, σ. 451-452
4. Ι. Σαρμάς, «Εμείς ο λαός», Η συνταγματική νομολογία του Ανώτατου Δικαστηρίου των Ηνωμένων Πολιτειών, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα-Θεσσαλονίκη, 2022, σ. 347