ΙΡΑΚ: Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΧΑΡΑΞΕΙ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΡΕΙΑ, ΘΕΤΟΝΤΑΣ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΑΤΙΜΩΡΗΣΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΑΣΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

Η κυβέρνηση του Ιράκ πρέπει να τηρήσει τις δεσμεύσεις της στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ώστε να μπει τέλος στη συστημική ατιμωρησία για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, να προασπιστούν τα δικαιώματα των γυναικών και των κοριτσιών και να διασφαλιστούν οι θεμελιώδεις ελευθερίες, δήλωσε σήμερα η Διεθνής Αμνηστία σε ανοιχτή επιστολή προς τον πρωθυπουργό Άλι Αλ-Ζαΐντι, με αφορμή την συμπλήρωση τριών μηνών από την έγκριση του νέου υπουργικού προγράμματος.

Τρεις μήνες μετά την έναρξη του Υπουργικού Προγράμματος της κυβέρνησης για την περίοδο 2026–2029, στις 14 Μαΐου 2026, έχει σημειωθεί ελάχιστη πρόοδος όσον αφορά την υλοποίηση των υποσχέσεων για την ενίσχυση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την ενδυνάμωση των γυναικών και τη στήριξη της ανεξάρτητης κοινωνίας των πολιτών.

Παρά τις δεσμεύσεις για την αντιμετώπιση της μάστιγας της βίας κατά των γυναικών και των κοριτσιών, οι επιζώσες δεν έχουν ουσιαστική αποκατάσταση και προστασία, μεταξύ άλλων από τις γυναικοκτονίες, καθώς το σχέδιο νόμου για την ενδοοικογενειακή βία – το οποίο κατατέθηκε πριν από περισσότερο από μια δεκαετία – παραμένει στάσιμο στο κοινοβούλιο του Ιράκ. Επιπλέον, οι τροποποιήσεις του Κώδικα Προσωπικής Κατάστασης που υιοθετήθηκαν τον Αύγουστο του 2025 – οι οποίες βασίζονται στη σιιτική νομολογία Τζααφάρι – συνεχίζουν να υπονομεύουν την ισότητα των γυναικών και των κοριτσιών ενώπιον του νόμου.

Ανεξάρτητες/οι ακτιβίστριες/ές της κοινωνίας των πολιτών, δημοσιογράφοι και υπερασπίστριες/ές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αντιμετωπίζουν εκφοβισμό, παρενόχληση μέσω του νομικού συστήματος και σωματική βία λόγω της άσκησης των δικαιωμάτων τους στην ελευθερία της έκφρασης και της ειρηνικής συνάθροισης. Οι ειρηνικές/οί διαδηλώτριες/ές που διεκδικούν βασικά δικαιώματα, μεταξύ άλλων κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων τον Ιούνιο και τον Ιούλιο του 2026 ενάντια στις διακοπές ρεύματος στη νότια πόλη αλ-Κουτ, εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν παράνομη χρήση βίας από τις δυνάμεις ασφαλείας και να υφίστανται συλλήψεις.

«Αυτή η κυβέρνηση πρέπει να χαράξει μια νέα πορεία για το Ιράκ, ιδίως για όσες και όσους τα ανθρώπινα δικαιώματά παραβιάζονται με ατιμωρησία εδώ και πάρα πολύ καιρό: γυναίκες και κορίτσια, κρατούμενες/οι, άτομα που έχουν υποστεί βίαιη εξαφάνιση και οι συγγενείς τους, υπερασπίστριες και υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ακτιβίστριες, ακτιβιστές και εργαζόμενες/οι στα μέσα ενημέρωσης», δήλωσε η Razaw Salihy, Ερευνήτρια για το Ιράκ στη Διεθνή Αμνηστία.

«Ο πρωθυπουργός πρέπει να δώσει προτεραιότητα στην υιοθέτηση ολοκληρωμένης νομοθεσίας κατά της έμφυλης βίας, να διασφαλίσει την άμεση και αμερόληπτη διερεύνηση των επιθέσεων εναντίον ακτιβιστριών και ακτιβιστών, να θέσει τέλος στη χρήση εκστρατειών «δημόσιας ηθικής» που υπονομεύουν την ελευθερία της έκφρασης και την ειρηνική διαμαρτυρία, καθώς και να άρει τους περιορισμούς και κάθε μορφή παρέμβασης στα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης».

Οι υπερασπίστριες και οι υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιδίως οι υπερασπίστριες/ές των δικαιωμάτων των γυναικών, οι δημοσιογράφοι και οι ακτιβίστριες/ές, συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν συνεχείς επιθέσεις, εκφοβισμό και παρενόχληση μέσω του νομικού συστήματος απλώς και μόνο επειδή ασκούν το έργο τους. Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 παρατηρήθηκε κλιμάκωση των επιθέσεων, συμπεριλαμβανομένης της δολοφονίας της ακτιβίστριας Γιανάρ Μοχάμεντ στις 2 Μαρτίου στην πρωτεύουσα Βαγδάτη. Ανακοινώθηκαν έρευνες, αλλά δεν έχουν δημοσιοποιηθεί πληροφορίες σχετικά με την πρόοδό τους. Ένας άλλος ακτιβιστής επέζησε από απόπειρα δολοφονίας στις 21 Απριλίου στην επαρχία Μπαμπέλ. Αντί να διασφαλίσουν τη λογοδοσία για αυτές τις στοχευμένες επιθέσεις, οι αρχές του Ιράκ περιορίζουν ενεργά τον χώρο της κοινωνίας των πολιτών, επιβάλλοντας ασαφείς κανόνες για «άσεμνο περιεχόμενο», επιβάλλοντας τιμωρητικούς περιορισμούς στα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, χρησιμοποιώντας «αδρανή εντάλματα σύλληψης» για να σπέρνουν τον φόβο και ασκώντας παράνομη βία εναντίον ειρηνικών διαδηλωτριών/ών. 

Στις φυλακές σε ολόκληρο το Ιράκ, ο συνωστισμός, οι ανεπαρκείς συνθήκες υγιεινής και η κρίσιμη έλλειψη πρόσβασης στην υγειονομική περίθαλψη καθιστούν τις συνθήκες σκληρές και απάνθρωπες. Οι οικογένειες των κρατουμένων αναφέρουν συστηματικά την κακομεταχείριση των αγαπημένων τους προσώπων, καθώς και την άρνηση ή τις καθυστερήσεις στην πρόσβαση σε ιατρική περίθαλψη. Επιπλέον, παρά τις καταγεγραμμένες παραβιάσεις του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη, χιλιάδες άτομα, κυρίως καταδικασθέντες για αδικήματα που σχετίζονται με την τρομοκρατία, εξακολουθούν να διατρέχουν κίνδυνο εκτέλεσης.

«Η παρούσα κυβέρνηση πρέπει να επιδείξει αδιαμφισβήτητη αποφασιστικότητα να θέσει τέλος στη μακροχρόνια άρνηση της αλήθειας και της δικαιοσύνης προς τις αγωνιώδεις οικογένειες των χιλιάδων θυμάτων αναγκαστικής εξαφάνισης, αποκαλύπτοντας την τύχη τους και παρέχοντας επαρκή αποζημίωση για τη βλάβη που υπέστησαν», δήλωσε η Razaw Salihy.

«Ο πρωθυπουργός του Ιράκ πρέπει επίσης να θεσπίσει αμέσως επίσημη αναστολή όλων των εκτελέσεων και να εγγυηθεί δικαιοσύνη για τις επιζώσες και τους επιζώντες των βασανιστηρίων, τα οποία πρέπει να εξαλειφθούν χωρίς περαιτέρω καθυστέρηση».

Ιστορικό

Αυτή η συνεχιζόμενη συστημική ατιμωρησία έχει τις ρίζες της σε χρόνια ανεπίλυτων κρατικών καταχρήσεων και ιστορικών παραβιάσεων σε ολόκληρη τη χώρα. Οι αρχές έχουν επανειλημμένα αποτύχει να λογοδοτήσουν οι δράστες για τη βίαιη καταστολή των πανεθνικών διαδηλώσεων του 2019, γνωστών ως κίνημα «Τισρίν», αφήνοντας τις επιζώσες και τους επιζώντες και τους συγγενείς των θυμάτων χωρίς αποκατάσταση. Ομοίως, δικαιοσύνη δεν έχει αποδοθεί για τις οικογένειες χιλιάδων ανδρών και αγοριών που συνελήφθησαν αυθαίρετα ή απήχθησαν και εξαφανίστηκαν βίαια μετά από στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον της ένοπλης ομάδας του «Ισλαμικού Κράτους», συμπεριλαμβανομένων τουλάχιστον 643 ατόμων που απήχθησαν από τη Saqlawiya, στην επαρχία Ανμπάρ, πριν από μια δεκαετία, το 2016, και των οποίων η τύχη παραμένει άγνωστη.