ΝΙΓΗΡΙΑ: ΕΓΓΡΑΦΑ ΤΗΣ SHELL ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΥΝ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ ΑΓΩΓΩΝ, «ΑΓΝΟΟΥΜΕΝΑ» ΠΗΓΑΔΙΑ ΚΑΙ ΚΟΣΤΟΣ ΠΑΡΟΠΛΙΣΜΟΥ 10,9 ΔΙΣ. ΔΟΛΑΡΙΑ, ΚΑΘΩΣ ΤΟ ΣΚΑΝΔΑΛΟ ΤΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΜΕΓΑΛΩΝΕΙ

Η Shell πρέπει να λογοδοτήσει για δεκαετίες ρύπανσης στο Δέλτα του Νίγηρα, αφού εσωτερικά έγγραφα της εταιρείας αποκάλυψαν παραβιάσεις κανόνων, ανεπαρκή υποδομή και ανεπίλυτα ζητήματα σχετικά με το κόστος αποκατάστασης, τα οποία ενδέχεται να αναγκάσουν τις πληγείσες κοινότητες να πληρώσουν το τίμημα, δήλωσε σε νέα έκθεσή της μια συμμαχία οργανώσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα και το περιβάλλον, μεταξύ των οποίων και η Διεθνής Αμνηστία.

Η έκθεση, με τίτλο “Nigeria: Lifting the Lid” (Νιγηρία: Αποκαλύπτοντας την αλήθεια), αναλύει εσωτερικά email, ελέγχους, παρουσιάσεις και εμπιστευτικές αξιολογήσεις της Shell που παρουσιάστηκαν στο πλαίσιο δικαστικών διαδικασιών στο Ηνωμένο Βασίλειο, αποκαλύπτοντας ένα ακόμα μεγαλύτερο σκάνδαλο ανθρωπίνων δικαιωμάτων από πριν. Ενώ η Shell παρουσίαζε τις δραστηριότητές της να συμμορφώνονται με τα παγκόσμια πρότυπα, τα έγγραφα επισημαίνουν ανησυχίες που εκφράστηκαν από τον νιγηριανό στρατό σχετικά με φερόμενη συνενοχή σε κλοπή πετρελαίου, υποψίες συμπαιγνίας μεταξύ προσωπικού και εργολάβων, εξαιρέσεις από τα πρότυπα ασφάλειας, χρόνια παραμέληση γνωστών κινδύνων για την ακεραιότητα των αγωγών, ελλιπή δεδομένα για τις γεωτρήσεις, ανεπαρκή ανίχνευση διαρροών και ελλιπή παρακολούθηση διαρροών.

Η Shell γνώριζε τους κινδύνους που προέρχονταν από την παλιά και διαρρέουσα υποδομή, συμπεριλαμβανομένου ενός παλιού αγωγού που περιγράφεται εσωτερικά ως περίπτωση «καλάθι», ωστόσο συνέχισε τη ροή του πετρελαίου. Αργότερα αποφάσισε να εκχωρήσει τις χερσαίες δραστηριότητές της αντί να αντιμετωπίσει το τεράστιο κόστος καθαρισμού και παροπλισμού, συμπεριλαμβανομένης μιας εσωτερικής εκτίμησης κόστους παροπλισμού ύψους 10,9 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Μια ξεχωριστή εσωτερική παρουσίαση ανέφερε ότι 375 km² μαγκρόβιων δασών είχαν υποστεί ζημιά από τη ρύπανση.

Η Διεθνής Αμνηστία απέστειλε επιστολή στη Shell στις 3 Ιουλίου 2026 για να κοινοποιήσει τα ευρήματά της σχετικά με τα έγγραφα που δημοσιοποιήθηκαν. Σε απάντηση στην έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας, η Shell ανέφερε ότι: «Ο χαρακτηρισμός και η απεικόνιση της Shell στην επιστολή σας δεν ανταποκρίνονται στην εικόνα που έχουμε για την εταιρεία μας. Η Shell είναι προσηλωμένη στην ειλικρίνεια, την ακεραιότητα και τον σεβασμό προς τους ανθρώπους, καθώς και στη διεξαγωγή των επιχειρηματικών της δραστηριοτήτων με ηθικό και διαφανή τρόπο». Η Shell υποστηρίζει ότι τα ευρήματα δεν αντικατοπτρίζουν το «δύσκολο επιχειρησιακό περιβάλλον που επικρατούσε τότε στο Δέλτα του Νίγηρα». Η πλήρης απάντησή της περιλαμβάνεται στην έκθεση.

«Η Shell εδώ και καιρό αποδίδει τη ρύπανση στο Δέλτα του Νίγηρα στην κλοπή πετρελαίου και τη δολιοφθορά. Ωστόσο, αυτά τα έγγραφα αποκαλύπτουν χρόνια άρνησης και εγείρουν σοβαρά ερωτήματα σχετικά με το τι γνώριζε η Shell, τι επέτρεψε να συνεχιστεί και αν στη συνέχεια προσπάθησε να αποφύγει το κόστος της τοξικής κληρονομιάς της», δήλωσε ο Isa Sanusi, Διευθυντής της Διεθνούς Αμνηστίας στη Νιγηρία.

«Το σκάνδαλο δεν ήταν απλώς παράνομος “ανεφοδιασμός” ή η κλοπή πετρελαίου. Το πραγματικό σκάνδαλο είναι η επιδίωξη κέρδους από τη Shell εις βάρος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η Shell ήταν πρόθυμη να αποδεχτεί περαιτέρω περιβαλλοντική ζημιά στη Νιγηρία, η οποία δεν θα είχε γίνει ανεκτή αλλού, και τα χρόνια δημόσιας άρνησης αμφισβητούνται πλέον από τα ίδια της τα έγγραφα».

Η έκθεση δημοσιεύεται από τη Διεθνή Αμνηστία σε συνεργασία με τις οργανώσεις The Corner House, Hawkmoth, HEDA Resource Centre, Kebetkache Women Development & Resource Centre, Miideekor Environmental Development Initiative (MEDI), Recommon και Social Action. Για τις πληγείσες κοινότητες, τα ευρήματα επιβεβαιώνουν αυτό που πολλοί άνθρωποι υποστηρίζουν εδώ και δεκαετίες: η ρύπανση από το πετρέλαιο έχει προκαλέσει ζημιά στο νερό, στις καλλιεργήσιμες εκτάσεις, στην αλιεία, στην υγεία και στα μέσα διαβίωσης, ενώ οι εταιρείες συνέχιζαν να αποκομίζουν κέρδη και να αρνούνται τις ευθύνες τους.

«Δεν πρέπει να επιτραπεί στη Shell να παίρνει το πετρέλαιο, να αποκομίζει τα κέρδη και να αφήνει πίσω της τη ρύπανση. Οι κοινότητες στο Δέλτα του Νίγηρα δικαιούνται την αλήθεια, τη δικαιοσύνη, τον καθαρισμό και πλήρη αποκατάσταση», δήλωσε ο Olanrewaju Suraju, Πρόεδρος του HEDA Resource Centre, μιας νιγηριανής ΜΚΟ που ασχολείται με τη διακυβέρνηση και την περιβαλλοντική δικαιοσύνη.

Ανησυχίες για τον ρόλο της εταιρείας στις κλοπές πετρελαίου, τις παραβιάσεις κανόνων και τις ανεπαρκείς υποδομές

Τα έγγραφα αποκαλύπτουν ότι, ενώ η Shell κατηγορούσε εγκληματικές συμμορίες για τις κλοπές πετρελαίου, ανώτερα στελέχη της επέτρεπαν την παραμονή παράνομων διακλαδώσεων στους αγωγούς, καθώς η αφαίρεσή τους θα «προκαλούσε σημαντική διακοπή λειτουργίας του συστήματος», δηλαδή την προσωρινή αναστολή της κερδοφόρας ροής αργού πετρελαίου. Ένας ανώτερος διευθυντής της Shell έγραψε το 2013 ότι αυτό είχε οδηγήσει τις νιγηριανές δυνάμεις ασφαλείας, αρμόδιες για την ασφάλεια των αγωγών, να κατηγορήσουν τη Shell ότι είναι «συνεργός» στην κλοπή πετρελαίου «επειδή δεν αφαιρούμε τα σημεία παράνομης άντλησης». Μια παρουσίαση της Shell εκείνη τη χρονιά, αναφερόμενη στις επιπτώσεις των παράνομων συνδέσεων, ρωτούσε: «Νιώθουμε άνετα να συνεχίσουμε την παραγωγή, ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ότι ΘΑ προκληθεί περαιτέρω περιβαλλοντική ζημιά;»

Η έκθεση αποκαλύπτει επίσης ότι η Shell εξαιρούσε τη νιγηριανή θυγατρική της, τη Shell Petroleum Development Company (SPDC), από βασικά στοιχεία των παγκόσμιων προτύπων υγείας και ασφάλειας της, ώστε το πετρέλαιο να μπορεί να συνεχίσει να ρέει μέσω παραβιασμένων αγωγών, ακόμη και όταν αυτό δεν θεωρούνταν ασφαλές σύμφωνα με τους ίδιους κανόνες ασφάλειας της Shell. Αυτή ήταν μια προσέγγιση που ένας ανώτερος διευθυντής της Shell φάνηκε να αναγνωρίζει ότι δεν θα γινόταν ανεκτή αλλού. Επιπλέον, εσωτερικά έγγραφα δείχνουν ότι στελέχη της Shell υποψιάζονταν ότι μέλη του προσωπικού και εργολάβοι ενδέχεται να εμπλέκονταν σε κλοπές πετρελαίου, με ένα ηλεκτρονικό μήνυμα να προειδοποιεί: «πρέπει να εργαστούμε με την παραδοχή ότι οι λαθρέμποροι έχουν καλή πρόσβαση στα δεδομένα σχεδιασμού της SPDC».

Οι εσωτερικοί έλεγχοι αποκάλυψαν επιπλέον σοβαρές αδυναμίες στη διαχείριση των αγωγών της Shell, μεταξύ των οποίων ένα σημαντικό έλλειμμα στη συντήρηση, ανεπαρκή συστήματα εποπτείας και ελλιπή αρχεία σχετικά με τους σφιγκτήρες σύνδεσης αγωγών, τους οποίους η Shell είχε επιτρέψει να μετατραπούν σε μόνιμες επισκευές σε αγωγούς με διαρροές. Καταγράφηκαν περισσότεροι από 1.600 σφιγκτήρες, συμπεριλαμβανομένων παλαιότερων σφιγκτήρων των οποίων η θέση ήταν άγνωστη.

Μια τεχνική αξιολόγηση του 2012 διαπίστωσε επίσης ότι οι αγωγοί της SPDC έπρεπε να αντικαθίστανται κάθε 15 χρόνια, αλλά αυτό «δεν τηρούνταν» και εφαρμόζονταν μόνο «συντήρηση λόγω βλάβης».

«Αγνοούμενες» πετρελαιοπηγές, ανεπαρκής παρακολούθηση και ελλιπής παρακολούθηση διαρροών

Μια εσωτερική έκθεση του 2014 προς τον τότε Διευθύνοντα Σύμβουλο της Shell ανέφερε ότι υπήρχαν «εκατοντάδες» χερσαίες πετρελαιοπηγές της SPDC που είτε απουσίαζαν από το ηλεκτρονικό σύστημα παρακολούθησης πετρελαιοπηγών είτε η κατάστασή τους δεν μπορούσε να επαληθευτεί. Η Shell ξεκίνησε αργότερα μια «εκστρατεία αναζήτησης πετρελαιοπηγών», η οποία εντόπισε 750 καθυστερημένες εργασίες συντήρησης που συνέβαλαν σε μια «μη ικανοποιητική» αξιολόγηση κατά τον έλεγχο. Μια έκθεση του 2013 διαπίστωσε επίσης ότι οι αγωγοί της SPDC δεν διέθεταν σύστημα παρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο, παρά το γεγονός ότι η ταχεία ανίχνευση διαρροών και ο περιορισμός της μόλυνσης είναι καθοριστικής σημασίας για τη μείωση της ρύπανσης. Χωρίς κατάλληλη παρακολούθηση, οτιδήποτε εκτός από μια μεγάλη θραύση θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητο.

«Ένας κολοσσός των ορυκτών καυσίμων που δεν μπόρεσε να επαληθεύσει τη θέση και την ακεραιότητα εκατοντάδων φρεατίων και σφιγκτήρων σύνδεσης αγωγών, και στον οποίο έλειπε αποτελεσματικός μηχανισμός ανίχνευσης διαρροών, δεν μπορεί να ισχυριστεί με αξιοπιστία ότι είχε τη ρύπανση υπό έλεγχο. Η Shell πρέπει να σταματήσει να αποδίδει την ευθύνη σε άλλους», δήλωσε η Δρ. Emem Okon από το Kebetkache Women Development & Resource Centre, μια οργάνωση με έδρα τη Νιγηρία που προωθεί τα δικαιώματα των γυναικών και την περιβαλλοντική δικαιοσύνη.

Ο ισχυρισμός της Shell ότι η κλοπή πετρελαίου προκάλεσε το μεγαλύτερο μέρος της ρύπανσης αποδυναμώνεται επίσης από τα ίδια της τα έγγραφα, τα οποία δείχνουν ότι το προσωπικό δεν ήταν κατάλληλα εξοπλισμένο για να διαπιστώσει αν οι διαρροές προκλήθηκαν από διάβρωση ή από παρέμβαση τρίτων. Αυτό έχει σημασία διότι, αν και οι εταιρείες υποχρεούνται να καθαρίζουν τις διαρροές ανεξάρτητα από την αιτία, σύμφωνα με τη νιγηριανή νομοθεσία οι πληγείσες κοινότητες δικαιούνται αποζημίωση μόνο όταν οι διαρροές ταξινομούνται ως λειτουργικές και όχι ως αποτέλεσμα σαμποτάζ ή κλοπής.

«Για τις κοινότητες που επιδιώκουν δικαιοσύνη, η ελλιπής παρακολούθηση των διαρροών από τη Shell θα μπορούσε να σημαίνει τη διαφορά μεταξύ αποζημίωσης και εγκατάλειψης», δήλωσε ο Celestine Akpobari από τη MEDI, μια ΜΚΟ με ρίζες στον αγώνα των Ogoni, ο οποίος υποστηρίζει την περιβαλλοντική αποκατάσταση και τη δικαιοσύνη.

Ο αγωγός παρέμεινε γεμάτος με αργό πετρέλαιο

Η έκθεση διαπιστώνει επίσης ότι η Shell δεν προέβη στην ορθή αποξήλωση του παλαιού αγωγού Nembe Creek Trunk Line μετά την αντικατάστασή του το 2010. Σε ένα εσωτερικό email του 2014 αναφερόταν ότι περίπου 80 χιλιόμετρα του παλαιού αγωγού ήταν ακόμα γεμάτα με στάσιμο αργό πετρέλαιο, με έξι διαρροές κατά τη λειτουργία από το 2010, και ότι δεν ήταν δυνατό να τεθεί εκτός λειτουργίας λόγω περιορισμών στον προϋπολογισμό. Το email περιέγραφε τον αγωγό ως «καλάθι» και προειδοποιούσε ότι θα ακολουθούσαν περισσότερες διαρροές αν δεν λαμβάνονταν επείγοντα μέτρα. Η απάντηση φάνηκε να επιβεβαιώνει ότι η αποτυχία της αποξήλωσης οφείλονταν κυρίως σε οικονομικούς λόγους, παρά στην αναγνώριση ότι απαιτούνταν δράση για τη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και της ευθύνης.

«Η Shell γνώριζε ότι η παλιά υποδομή παρουσίαζε διαρροές και έπρεπε να αποσυρθεί, ωστόσο τα έγγραφα υποδηλώνουν ότι η λήψη μέτρων καθυστέρησε λόγω του κόστους. Οι κοινότητες δεν έπρεπε ποτέ να αναγκαστούν να ζουν με τη ρύπανση επειδή μια εταιρεία δεν ήθελε να πληρώσει για να καθαρίσει τη δική της ακαταστασία», δήλωσε ο Simon Taylor, συνιδρυτής της Hawkmoth, μιας ΜΚΟ με έδρα την Ολλανδία που προωθεί μια δίκαιη και υπεύθυνη μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα, με εμπειρία στην καταπολέμηση καταχρήσεων στον τομέα του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, μεταξύ άλλων και στη Νιγηρία.

Απόσυρση επενδύσεων και ανεξόφλητα έξοδα παροπλισμού ύψους 10,9 δισ. δολαρίων

Μια εσωτερική έκθεση που αποστάλθηκε στον τότε Διευθύνοντα Σύμβουλο της Shell το 2014 εκτιμούσε ότι η αποξήλωση όλων των υφιστάμενων εγκαταστάσεων της SPDC θα μπορούσε να διαρκέσει δεκαετίες και να κοστίσει 10,9 δισεκατομμύρια δολάρια, ποσό που ισοδυναμεί σήμερα με 14 δισεκατομμύρια δολάρια, χωρίς προφανώς να περιλαμβάνονται τα έξοδα αποκατάστασης. Μια άλλη εσωτερική παρουσίαση σχετικά με παλαιότερες διαρροές πετρελαίου εντόπισε 375 km² μαγκρόβιων δασών που είχαν πληγεί και διερωτήθηκε αν η Shell είχε τη «διάθεση» να αναλάβει αυτό το «πρόβλημα αόριστης διάρκειας». Η Shell πούλησε στη συνέχεια την SPDC στην Renaissance Africa Energy το 2025, παρά τις ανησυχίες σχετικά με την ικανότητα της νέας εταιρείας, τις περιορισμένες δημόσιες χρηματοοικονομικές πληροφορίες και την ανάγκη για εξασφαλισμένα δάνεια ύψους έως και 1,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ από τη Shell για τη χρηματοδότηση της ίδιας της εξαγοράς.

«Η αποεπένδυση της Shell δεν μπορεί να αποτελέσει μια εταιρική οδό διαφυγής. Μετά από δεκαετίες κερδοφορίας από το πετρέλαιο του Δέλτα του Νίγηρα, η Shell δεν πρέπει να μεταφέρει τους κινδύνους της παλαιάς υποδομής και της ιστορικής ρύπανσης στις κοινότητες ή σε έναν αγοραστή του οποίου η ικανότητα παραμένει υπό σοβαρή αμφιβολία. Πρέπει να πληρώσει το δίκαιο μερίδιό της, ανεξάρτητα από το αν έχει ή όχι τη “διάθεση” για λογοδοσία», δήλωσε ο Isaac Osuoka, Διευθυντής της Social Action, η οποία υποστηρίζει την περιβαλλοντική δικαιοσύνη, τα δικαιώματα των κοινοτήτων και τη λογοδοσία στο Δέλτα του Νίγηρα.

Καθαρισμός, αποκατάσταση και μεταρρύθμιση

Η Διεθνής Αμνηστία και οι συνεργαζόμενες οργανώσεις καλούν τις αρχές της Νιγηρίας να αναμορφώσουν το σύστημα εποπτείας της πετρελαϊκής βιομηχανίας, να απαιτήσουν τη διενέργεια προσβάσιμων ελέγχων σε όλες τις υποδομές, τόσο τις εν λειτουργία όσο και αυτές που έχουν αποσυρθεί, και να δημιουργήσουν ένα «superfund» για τον καθαρισμό του Δέλτα του Νίγηρα, το οποίο θα διαθέτει επαρκείς πόρους.

«Η Shell είναι μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες ορυκτών καυσίμων στον κόσμο που ανήκει σε επενδυτές. Τα έγγραφά της έχουν πλέον δημοσιοποιηθεί. Το ερώτημα είναι αν οι κυβερνήσεις θα αναλάβουν δράση», δήλωσε ο Isa Sanusi. «Εκτός από το γεγονός ότι ζουν με απαράδεκτη πετρελαϊκή ρύπανση, οι άνθρωποι της Νιγηρίας αντιμετωπίζουν ακραίο καύσωνα, θανατηφόρες πλημμύρες και άλλα ακραία καιρικά φαινόμενα που συνδέονται με την υπερθέρμανση του πλανήτη, η οποία προκαλείται από τη χρήση του κύριου προϊόντος της Shell: τα ορυκτά καύσιμα. Η Νιγηρία πρέπει να αναμορφώσει τον έλεγχο της πετρελαϊκής βιομηχανίας, ενώ οι αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ολλανδίας πρέπει να διερευνήσουν εάν η Shell παραπλάνησε τους μετόχους, τις ρυθμιστικές αρχές και τις πληγείσες κοινότητες σχετικά με την πραγματική κατάσταση των δραστηριοτήτων και των υποχρεώσεών της. Η Shell πρέπει να σταματήσει να κρύβεται πίσω από την αποεπένδυση, να αποκαλύψει την αλήθεια, να χρηματοδοτήσει τον καθαρισμό και την αποκατάσταση, και να διασφαλίσει ότι οι πληγείσες κοινότητες θα λάβουν επιτέλους δικαιοσύνη».

Ιστορικό

Το 2015, οι κοινότητες Ogale και Bille άσκησαν αγωγή στο Ηνωμένο Βασίλειο κατά της Shell Plc και της SPDC για σοβαρή ρύπανση από πετρέλαιο. Η υπόθεση Bille αναμένεται να εκδικαστεί τον Μάρτιο του 2027.

Νιγηρία: Η έκθεση “Lifting the Lid” αναλύει έγγραφα της Shell από το 2008 έως το 2014, συμπεριλαμβανομένων 27 εγγράφων με διαγραφές που δημοσιοποιήθηκαν τον Απρίλιο του 2026, αφού οι ΜΚΟ Hawkmoth, Heda Resource Centre και Oil Change – UK υπέβαλαν αίτηση για τη δημοσιοποίησή τους προς το δημόσιο συμφέρον, καθώς και περαιτέρω λεπτομέρειες από δικαστικό έγγραφο τον Μάιο του 2026.