ΛΙΒΑΝΟΣ: 5 ΧΡΟΝΙΑ ΧΩΡΙΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΓΙΑ ΤΑ ΘΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΡΗΞΗΣ ΣΤΟ ΛΙΜΑΝΙ, ΑΠΑΙΤΕΙΤΑΙ ΔΙΕΞΟΔΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΕΜΠΟΔΙΣΤΗ ΕΡΕΥΝΑ

Οι αρχές του Λιβάνου δεν έχουν ακόμη αποδώσει δικαιοσύνη και αλήθεια στα θύματα και τις οικογένειές τους, πέντε χρόνια μετά την καταστροφική έκρηξη στο λιμάνι της Βηρυτού στις 4 Αυγούστου 2020, δήλωσαν σήμερα η Διεθνής Αμνηστία και το Human Rights Watch. Είναι επιτακτική ανάγκη να διεξαχθεί μια διεξοδική και ανεμπόδιστη έρευνα που θα αποκαλύψει την πλήρη αλυσίδα ευθυνών. Η έκρηξη, που στοίχισε τη ζωή σε τουλάχιστον 236 άτομα, τραυμάτισε πάνω από 7.000 και κατέστρεψε τεράστιες εκτάσεις της πρωτεύουσας, ήταν μία από τις μεγαλύτερες μη πυρηνικές εκρήξεις στην ιστορία.

Παρά τις επανειλημμένες εγχώριες και διεθνείς εκκλήσεις για λογοδοσία τα τελευταία πέντε χρόνια, οι αρχές του Λιβάνου δεν έχουν ολοκληρώσει μια αποτελεσματική, ανεξάρτητη και αμερόληπτη έρευνα για την έκρηξη. Η επανέναρξη της εγχώριας έρευνας το 2025, μετά από διετή αναστολή, δεν έχει ακόμη αποφέρει οριστικά αποτελέσματα. Η έρευνα έχει χαρακτηριστεί από τη συνεχή παρεμπόδιση και παρέμβαση πολιτικών ηγετών και κρατικών αξιωματούχων που είναι αποφασισμένοι να αποφύγουν τη δικαιοσύνη. Για τις οικογένειες των θυμάτων, αυτή η παρατεταμένη άρνηση λογοδοσίας αποτελεί αβάσταχτο βάρος.

«Η καθυστέρηση της δικαιοσύνης σημαίνει άρνηση δικαιοσύνης», δήλωσε η Reina Wehbi, Υπεύθυνη Εκστρατειών της Διεθνούς Αμνηστίας για τον Λίβανο. «Οι οικογένειες των θυμάτων και των τραυματιών της έκρηξης στη Βηρυτό περιμένουν εδώ και πέντε αφόρητα χρόνια. Δεν πρέπει να αναγκαστούν να υπομείνουν ένα ακόμη έτος ατιμωρησίας. Ήρθε η ώρα για δικαιοσύνη, λογοδοσία και αλήθεια».

Αντί να διευκολύνουν την έρευνα, αρκετοί πολιτικοί και ανώτεροι αξιωματούχοι που κλήθηκαν από τον επικεφαλής ανακριτή, Tarek Bitar, συμπεριλαμβανομένων στρατηγών, δικαστών, βουλευτών και πρώην υπουργών, προσπάθησαν συνεχώς να την υπονομεύσουν. Αρνήθηκαν να παραστούν στις ανακρίσεις, επικαλούμενοι διάφορες μορφές ασυλίας, και άσκησαν μια σειρά νομικών προσφυγών κατά του δικαστή Bitar, οι οποίες ανέστειλαν επανειλημμένα την έρευνα.

Τον Ιανουάριο του 2023, όταν ο δικαστής Bitar προσπάθησε να επαναφέρει την έρευνα που είχε σταματήσει μετά από δύο χρόνια αναστολής, ο τότε εισαγγελέας του Λιβάνου, Ghassan Oueidat, ο οποίος είχε κατηγορηθεί από τον Bitar, απάντησε καταθέτοντας αγωγή εναντίον του, αναστέλλοντας εκ νέου την έρευνα. Ο Oueidat διέταξε επίσης την αποφυλάκιση των υπόπτων που κρατούνταν σε προδικαστική κράτηση από την έκρηξη και έδωσε εντολή στις δυνάμεις ασφαλείας και στην Εισαγγελία να σταματήσουν κάθε συνεργασία με τον δικαστή.

Τον Φεβρουάριο του 2025, μετά από μια ακόμη διετή παύση, ο δικαστής Bitar επανέλαβε την έρευνα καλώντας επιπλέον υπαλλήλους και αξιωματούχους που εμπλέκονταν στην έκρηξη. Η κίνηση αυτή έγινε εν μέσω ανανεωμένων πολιτικών δεσμεύσεων του νεοεκλεγμένου προέδρου Joseph Aoun και του πρωθυπουργού Nawaf Salam να υπερασπιστούν το κράτος δικαίου και να διασφαλίσουν δικαιοσύνη για τα θύματα της έκρηξης στο λιμάνι.

Η κίνηση αυτή κατέστη δυνατή τον Μάρτιο, όταν ο προσωρινός ανώτατος εισαγγελέας, Jamal Hajjar, ανέτρεψε τα μέτρα που είχε επιβάλει ο προκάτοχός του, τα οποία είχαν ουσιαστικά παγώσει την έρευνα. Μερικοί από τους κληθέντες, όπως ο πρώην πρωθυπουργός Hassan Diab, ο υποστράτηγος Abbas Ibrahim και ο υποστράτηγος Tony Saliba, συμμορφώθηκαν και εμφανίστηκαν για ανάκριση για πρώτη φορά μετά από χρόνια. Ωστόσο, άλλοι αξιωματούχοι, μεταξύ των οποίων δύο μέλη του κοινοβουλίου, ο Ali Hassan Khalil και ο Ghazi Zaiter, καθώς και ο Oueidat, ο πρώην εισαγγελέας, συνέχισαν να παρεμποδίζουν την έρευνα αρνούμενοι να υποβληθούν σε ανάκριση.

Οι αρχές του Λιβάνου πρέπει να διασφαλίσουν μια ολοκληρωμένη και ανεμπόδιστη έρευνα, δήλωσαν η Διεθνής Αμνηστία και το Human Rights Watch. Είναι επιτακτική ανάγκη αυτή η έρευνα να διαπιστώσει διεξοδικά τα γεγονότα και τις συνθήκες που περιβάλλουν την έκρηξη, καλύπτοντας ολόκληρη την αλυσίδα ευθυνών —είτε εγχώριων είτε διεθνών— και προσδιορίζοντας εάν συνέβησαν εγκληματικές πράξεις ή παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων λόγω της αποτυχίας του κράτους να προστατεύσει ζωές.

Οι αρχές πρέπει επίσης να λάβουν όλα τα απαραίτητα μέτρα για να διασφαλίσουν ότι η έρευνα θα ολοκληρωθεί χωρίς αδικαιολόγητες παρεμβάσεις ή παρεμπόδιση από πολιτικούς ηγέτες, κρατικούς αξιωματούχους ή υπόπτους στην υπόθεση. Αυτό περιλαμβάνει τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης και την υιοθέτηση ουσιαστικών τροποποιήσεων στους κώδικες πολιτικής και ποινικής δικονομίας του Λιβάνου, προκειμένου να αντιμετωπιστούν διατάξεις που έχουν αξιοποιηθεί για να παρεμποδίσουν ποινικές και αστικές έρευνες.

Παρά την επανέναρξη της έρευνας, ο δρόμος προς τη δικαιοσύνη παραμένει γεμάτος πολιτικές και νομικές προκλήσεις, σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία και το Human Right Watch. Οι αρχές του Λιβάνου πρέπει να άρουν άμεσα τα εμπόδια που έχουν επανειλημμένα παρεμποδίσει την έρευνα και να διασφαλίσουν ότι αυτή θα προχωρήσει χωρίς πολιτικές παρεμβάσεις.

Μια έρευνα του 2021 από το Human Rights Watch κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η έκρηξη ήταν άμεσο αποτέλεσμα της αποτυχίας των αρχών του Λιβάνου να τηρήσουν τις υποχρεώσεις τους σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιδίως το δικαίωμα στη ζωή, και επισήμανε την πιθανή εμπλοκή ανώτερων αξιωματούχων.

Η Διεθνής Αμνηστία, το Human Rights Watch και άλλες οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν καταγράψει συστηματικά μια σειρά από διαδικαστικές και συστημικές ατέλειες στην εγχώρια έρευνα. Αυτές οι ατέλειες περιλαμβάνουν πολιτική παρέμβαση, χορήγηση ασυλίας σε υψηλόβαθμους πολιτικούς και μη τήρηση των κανόνων της δίκαιης δίκης και της ορθής διαδικασίας. Άλλες χώρες έχουν επίσης καταδικάσει επανειλημμένα την κατάφωρη πολιτική παρέμβαση των αρχών στην εγχώρια έρευνα, ιδίως σε κοινή δήλωση στο Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών τον Μάρτιο του 2023.

«Η δικαιοσύνη για την έκρηξη στο λιμάνι της Βηρυτού δεν αφορά μόνο την ευθύνη για ένα μεμονωμένο γεγονός», δήλωσε ο Ramzi Kaiss, ερευνητής του Human Rights Watch για τον Λίβανο. «Είναι μια δοκιμασία για την υποσχεθείσα δέσμευση του Λιβάνου στο κράτος δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα».