ΠΑΓΚΟΣΜΙΩΣ: ΝΕΑ ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΙ ΠΑΡΑΒΙΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΚΥΠΕΛΛΟ ΑΝΔΡΩΝ 2026

Το Παγκόσμιο Κύπελλο Ανδρών 2026 αποκάλυψε την αποτυχία της ηγεσίας της FIFA να εφαρμόσει τις δικές της πολιτικές για τα ανθρώπινα δικαιώματα, καθώς η επιδίωξη ρεκόρ εσόδων είχε προτεραιότητα έναντι της δικαιοσύνης και της ισότητας, ανέφεραν η Sport & Rights Alliance και η Football Supporters Europe σε κοινή έκθεση που δημοσιεύθηκε σήμερα. Η 50σέλιδη έκθεση, με τίτλο “Profit Over People: The 2026 FIFA Men’s World Cup” (Το κέρδος πάνω από τους ανθρώπους: Το Παγκόσμιο Κύπελλο Ανδρών της FIFA 2026), καταγράφει ένα τουρνουά που χαρακτηρίστηκε από κλίμα φόβου, με φόντο τις μαζικές κρατήσεις και απελάσεις μεταναστριών/ών, τις διακρίσεις στις απαγορεύσεις χορήγησης visa, τα εμπόδια κόστους και προσβασιμότητας για οπαδούς, παίκτες και δημοσιογράφους, τα ασαφή πρότυπα προστασίας και κριτήρια επιλογής, καθώς και την έλλειψη αποτελεσματικής πρόσβασης σε ένδικα μέσα.

«Το Παγκόσμιο Κύπελλο 2026 αποκάλυψε πώς οι προτεραιότητες και η κατεύθυνση που χάραξε η ηγεσία της FIFA θέτουν το κέρδος πάνω από τους ανθρώπους», δήλωσε η Andrea Florence, Εκτελεστική Διευθύντρια της Sport & Rights Alliance. «Για όλες και όλους όσους επηρεάστηκαν από το τουρνουά, η πρόσβαση και η συμμετοχή περιορίστηκαν λόγω οικονομικής κατάστασης, εθνικότητας, μεταναστευτικού καθεστώτος, αναπηρίας, ταυτότητας φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού ή πολιτικών συνθηκών. Η FIFA όχι μόνο απέτυχε να αξιοποιήσει την επιρροή της για να τηρήσει τις υποχρεώσεις της σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά επέλεξε να αναδείξει μια κυβέρνηση που παραβιάζει ενεργά τα ανθρώπινα δικαιώματα, απονέμοντας το "Βραβείο Ειρήνης της FIFA" χωρίς καμία αξιολόγηση στον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ».

Ως τουρνουά με 48 χώρες και 104 αγώνες, που διοργανώθηκε για πρώτη φορά σε τρεις χώρες – τον Καναδά, το Μεξικό και τις Ηνωμένες Πολιτείες –, το Παγκόσμιο Κύπελλο Ανδρών 2026 ήταν η μεγαλύτερη αθλητική εκδήλωση στην ιστορία, και μάλιστα μια εκδήλωση που, όπως υποσχέθηκε η FIFA, θα ήταν ένα τουρνουά όπου όλοι οι άνθρωποι «θα αισθάνονται ασφαλείς, αποδεκτοί και ελεύθεροι να ασκούν τα δικαιώματά τους». Το τουρνουά ήταν το πρώτο Παγκόσμιο Κύπελλο που διοργανώθηκε στο πλαίσιο της αναγνώρισης και υιοθέτησης από τη FIFA των διεθνών υποχρεώσεων σε θέματα επιχειρήσεων και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μέσω της Πολιτικής για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα του 2017, της ενσωμάτωσης κριτηρίων ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη διαδικασία υποβολής υποψηφιοτήτων και ενός ειδικού «Πλαισίου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα του FWC26» για τις 16 τοπικές οργανωτικές επιτροπές. Ωστόσο, λόγω των αυξανόμενων ανησυχιών για πιθανές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατά τη διάρκεια του τουρνουά, πάνω από 65.000 άτομα υποστήριξαν την έκκληση της Διεθνούς Αμνηστίας προς τη FIFA και τις διοργανώτριες χώρες να αντιμετωπίσουν τους κινδύνους και να εγγυηθούν ένα Παγκόσμιο Κύπελλο για όλες και όλους.

«Η ενότητα και η χαρά που είδαμε στον αγωνιστικό χώρο και στις κερκίδες απέχουν πολύ από τον φόβο και τη διχόνοια που επικρατούσαν έξω από τα γήπεδα. Οι επιδρομές της ICE αυξήθηκαν κατακόρυφα, οι διαδηλώσεις παρεμποδίστηκαν και οι διακρίσεις στις πολιτικές χορήγησης visa εμπόδισαν πολλούς οπαδούς να απολαύσουν αυτό που είχε χαρακτηριστεί ως «το πιο συμπεριληπτικό Παγκόσμιο Κύπελλο όλων των εποχών», δήλωσε ο Frank Conde Tangberg, Σύμβουλος Πολιτικής της Διεθνούς Αμνηστίας. «Πολλές από αυτές τις παραβιάσεις προήλθαν από κατασταλτικές και καταχρηστικές κυβερνητικές πολιτικές, αλλά η FIFA δεν κατάφερε να αξιοποιήσει την επιρροή της για να προστατεύσει τους οπαδούς και τις τοπικές κοινότητες. Ξόδεψε το πολιτικό της κεφάλαιο για να μεγιστοποιήσει τα έσοδα αντί να υπερασπιστεί τα ανθρώπινα δικαιώματα».

Η έκθεση περιγράφει λεπτομερώς πώς οι υπερβολικές τιμές των εισιτηρίων, σε συνδυασμό με τις δαπανηρές απαιτήσεις για έκδοση visa και την έλλειψη προσιτών μέσων μεταφοράς στις πόλεις, καθώς και οι ταξιδιωτικοί περιορισμοί των ΗΠΑ σε πάνω από 39 χώρες, απέκλεισαν με δυσανάλογο τρόπο οπαδούς με αναπηρίες, με περιορισμένα εισοδήματα ή/και από τον Παγκόσμιο Νότο. Οι συμμετέχουσες ομάδες και οι αξιωματούχοι αντιμετώπισαν σοβαρές αναταραχές: στα μέλη της εθνικής ομάδας του Ιράν καθυστέρησαν ή απορρίφθηκαν οι αμερικανικές visa, και για δύο αγώνες των ΗΠΑ η ομάδα αναγκάστηκε να εισέλθει και να αναχωρήσει από τη χώρα την ίδια ημέρα – ενώ στον Σομαλό διαιτητή Ομάρ Αρτάν, παρά το γεγονός ότι διέθετε έγκυρη visa, απαγορεύτηκε η είσοδος στο Διεθνές Αεροδρόμιο του Μαϊάμι μετά από ανάκριση διάρκειας 11 ωρών. Αυτά και άλλα εμπόδια μαζί με την επιθετική επιβολή των μεταναστευτικών νόμων από τις ΗΠΑ, με την Υπηρεσία Μετανάστευσης και Τελωνείων (ICE), όπως κατέγραψε το Human Rights Watch, να πραγματοποιεί πάνω από 167.000 συλλήψεις εντός και γύρω από 11 πόλεις που φιλοξένησαν το Παγκόσμιο Κύπελλο πριν από την έναρξη του τουρνουά. Αν και οι αναφορές για κρατήσεις από την ICE εντός των εγκαταστάσεων του Παγκοσμίου Κυπέλλου ήταν περιορισμένες, η επιβολή των νόμων εντάθηκε κατά τη διάρκεια του τουρνουά, συμπεριλαμβανομένων πέντε ημερών στα τέλη Ιουνίου, κατά τις οποίες συνελήφθησαν περίπου 10.000 άτομα.

«Οι οπαδοί αντιμετωπίστηκαν ως αντικείμενα προς εκμετάλλευση και όχι ως η καρδιά του παιχνιδιού», δήλωσε ο Ronan Evain, Εκτελεστικός Διευθυντής της Football Supporters Europe. «Όταν οι τιμές των εισιτηρίων είναι οι υψηλότερες στην ιστορία του Παγκοσμίου Κυπέλλου, αγνοούνται οι νομικές απαιτήσεις προσβασιμότητας για τους οπαδούς με αναπηρίες και οι οπαδοί αντιμετωπίζουν διακρίσεις και απορρίψεις αιτήσεων για visa ή στρατιωτικοποιημένους ελέγχους στα σύνορα, τότε δεν έχουμε πλέον μια παγκόσμια γιορτή – αλλά απλώς ένα αποστειρωμένο θέαμα που προορίζεται αποκλειστικά για την ελίτ».

Η έκθεση καταγράφει επίσης άλλες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Μεξικό, όπου η αστυνομία αντιμετώπισε προγραμματισμένες διαδηλώσεις με δακρυγόνα και συνέλαβε δύο δημοσιογράφους. Στον Καναδά, οι προετοιμασίες συνοδεύτηκαν από εκκαθαρίσεις δρόμων που οδήγησαν στον εκτοπισμό άστεγων κατοίκων στις πόλεις που φιλοξενούν αγώνες – και οι μεταναστευτικές αρχές απέρριψαν περισσότερες αιτήσεις για visa Παγκοσμίου Κυπέλλου, οι οποίες προέρχονταν κυρίως από αιτούσες/ντες του Παγκόσμιου Νότου, από όσες ενέκριναν. Στο πλαίσιο του άμεσου ελέγχου της FIFA, παραμένουν ερωτήματα σχετικά με το αν η FIFA παρέλειψε να επιβάλει τη δική της πολιτική κατά τη διάρκεια των αγώνων, η οποία απαιτεί ρητά από τους αθλητές να δηλώσουν ότι δεν έχουν ποτέ τεθεί υπό έρευνα για σεξουαλικό ή άλλο βίαιο αδίκημα, δεδομένου ότι τουλάχιστον οκτώ παίκτες που αντιμετωπίζουν εκκρεμείς υποθέσεις ή κατηγορίες για σεξουαλική παρενόχληση αγωνίστηκαν στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 2026. Η ανεξάρτητη δημοσιογραφία περιορίστηκε επίσης σοβαρά από τις αδιαφανείς διαδικασίες διαπίστευσης των μέσων ενημέρωσης της FIFA, τα εμπόδια στη χορήγηση αμερικανικών visa και την έλλειψη τακτικών συνεντεύξεων Τύπου με την ανώτατη ηγεσία.

«Τα τελευταία χρόνια, οι ΗΠΑ – η χώρα που φιλοξενεί την πλειονότητα των αγώνων του Παγκοσμίου Κυπέλλου – έπεσαν από την 45η στην 64η θέση στον Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου, ενώ οι δημοσιογράφοι έχουν αντιμετωπίσει βία, κρατήσεις και απελάσεις», δήλωσε ο Clayton Weimers, Εκτελεστικός Διευθυντής της οργάνωσης «Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα» (RSF) στις ΗΠΑ. «Ωστόσο, η έλλειψη σαφήνειας εκ μέρους της FIFA όσον αφορά την διαπίστευση των μέσων ενημέρωσης, τον συντονισμό με τις διαδικασίες έκδοσης visa και η αδιάφορη στάση της απέναντι στις ενημερώσεις Τύπου υπογράμμισαν την αποτυχία της FIFA να προασπίσει τα ανθρώπινα δικαιώματα. Επιπλέον, η συνεχιζόμενη έλλειψη προβολής εκ μέρους της FIFA του μηχανισμού υποβολής παραπόνων για δημοσιογράφους, παίκτες, οπαδούς, εργαζόμενες/ους και μέλη της κοινότητας σημαίνει ότι δεν γνωρίζουμε την πραγματική έκταση της ζημίας».

Η FIFA έχει σαφή ανάγκη από συστημική μεταρρύθμιση της διακυβέρνησής της, η οποία θα ενσωματώνει τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη σωστή διακυβέρνηση στις δομές ηγεσίας και λήψης αποφάσεων, θα παρέχει ένα ανεξάρτητο σύστημα ελέγχου και ισορροπιών και θα διασφαλίζει ουσιαστική λογοδοσία όταν δεν τηρούνται οι δεσμεύσεις της.

«Αυτό που μας δίδαξε το Παγκόσμιο Κύπελλο 2026 δεν είναι ότι οι διεθνείς αθλητικοί φορείς μπορούν να εγγυηθούν τη συμπεριφορά κυρίαρχων κυβερνήσεων, αλλά ότι οι κίνδυνοι για τα ανθρώπινα δικαιώματα πρέπει να καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο ανατίθενται, σχεδιάζονται, παρακολουθούνται και διεξάγονται τα τουρνουά – και ότι η ανώτατη ηγεσία της FIFA και άλλων αθλητικών φορέων πρέπει να είναι έτοιμη να αναλάβει δράση, ειδικά όταν αλλάζουν οι συνθήκες», δήλωσε η Florence.

Όπως περιγράφεται λεπτομερώς στην έκθεση, η Sport & Rights Alliance και η Football Supporters Europe καλούν τη FIFA, καθώς και όλους τους υποψηφίους στις προεδρικές εκλογές του 2027:

• Να καταστούν δεσμευτικές οι απαιτήσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα και να καθοριστούν σαφείς προϋποθέσεις στις συμφωνίες διοργάνωσης για όλα τα μελλοντικά Παγκόσμια Κύπελλα ανδρών και γυναικών, με την υποστήριξη ανεξάρτητης παρακολούθησης και σαφών συνεπειών σε περίπτωση μη συμμόρφωσης
• Να θεσπιστούν κριτήρια επιλογής σε ένα διαφανές πλαίσιο, με επίκεντρο τις επιζώσες και τους επιζώντες, για αθλήτριες, αθλητές και αξιωματούχους που αντιμετωπίζουν σοβαρές κατηγορίες για ανάρμοστη συμπεριφορά ή σεξουαλική βία, αντικαθιστώντας την κατά περίπτωση διακριτική ευχέρεια
• Να διασφαλιστεί ουσιαστική πρόσβαση χωρίς διακρίσεις σε μελλοντικά τουρνουά για οπαδούς, αθλήτριες, αθλητές, δημοσιογράφους και άλλες/ους διαπιστευμένες/ους συμμετέχουσες/οντες, και να διασφαλιστούν τα δικαιώματα στην ελευθερία της έκφρασης, στην ειρηνική συνάθροιση και στην ελευθερία του Τύπου στο πλαίσιο των τουρνουά της FIFA
• Να εγγυηθεί την ισότιμη πρόσβαση σε εισιτήρια και δωρεάν θέσεις για συνοδούς για τους οπαδούς με αναπηρίες, αποτρέποντας παράλληλα την καταχρηστική τιμολόγηση των εισιτηρίων και
• Να καταστήσει ορατούς και προσβάσιμους τους μηχανισμούς υποβολής καταγγελιών και αποκατάστασης της FIFA, να επανασυστήσει μια μόνιμη και ανεξάρτητη Συμβουλευτική Επιτροπή για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, να προχωρήσει σε ολοκληρωτική μεταρρύθμιση της Επιτροπής Δεοντολογίας της FIFA και να δημιουργήσει ένα μόνιμο Ταμείο Αποκατάστασης για άτομα και κοινότητες που έχουν υποστεί ζημία από τη διεξαγωγή προηγούμενων και μελλοντικών τουρνουά.