Η ΚΑΤΑΣΤΟΛΗ ΛΟΑΤΚΙ ΟΜΑΔΩΝ ΚΑΙ ΑΚΤΙΒΙΣΤΡΙΩΝ/ΩΝ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΜΕΡΟΣ ΜΙΑΣ ΚΛΙΜΑΚΟΥΜΕΝΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ

Στις 13 Σεπτεμβρίου, ξύπνησα στη νοτιοδυτική Τουρκία με την είδηση μιας μεγάλης κλίμακας επιχείρησης που στόχευε ΛΟΑΤΚΙ οργανώσεις και υπερασπίστριες και υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε ολόκληρη τη χώρα. Από τότε, η αστυνομία έχει συλλάβει τουλάχιστον 116 άτομα σε 15 επαρχίες, μετά από επιδρομές σε κατοικίες, χώρους συγκέντρωσης και γραφεία οργανώσεων για τα δικαιώματα της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας. Τουλάχιστον 83 άτομα έχουν τεθεί σε προσωρινή κράτηση και έχουν κινηθεί ποινικές έρευνες εναντίον περισσότερων από 160 ατόμων. Οργανώσεις για τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ έχουν αναφερθεί σε καταγγελίες για παρεμβατικές σωματικές έρευνες με γδύσιμο, προσβολές και ταπεινώσεις, καθώς και για την απομόνωση υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κατά παράβαση των δικαιωμάτων τους. Εκατοντάδες λογαριασμοί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που ανήκουν σε οργανώσεις και ακτιβιστές της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας, δημοσιογράφους, μέσα ενημέρωσης και άλλους έχουν μέχρι στιγμής αποκλειστεί ή περιοριστεί, μαζί με έναν αριθμό ιστοσελίδων. Μεταξύ των επηρεαζόμενων περιλαμβάνεται και ο λογαριασμός X της Διεθνούς Αμνηστίας Τουρκίας.

Οι αρχές έχουν ονομάσει αυτή την επιχείρηση “Ailem Güvende” («Η οικογένειά μου είναι ασφαλής») υπό το ψευδές πρόσχημα της «προστασίας της οικογένειας». Ωστόσο, όπως επισημαίνουν ορθώς ΛΟΑΤΚΙ ακτιβίστριες, ακτιβιστές και πολλοί άλλοι άνθρωποι, οι οικογένειες στην Τουρκία υποφέρουν από φτώχεια, ανασφάλεια και αυξανόμενη καταπίεση των πολιτικών και ατομικών δικαιωμάτων τους, ενώ η βία κατά των γυναικών και των κοριτσιών είναι διαδεδομένη, ακόμη και μέσα στα ίδια τους τα σπίτια. Αυτή η εκτεταμένη καταστολή, δεν έχει καμία σχέση με την προστασία των οικογενειών, αλλά αποσκοπεί αποκλειστικά στο να βλάψει περαιτέρω και να στιγματίσει ανθρώπους που έχουν αγωνιστεί για δεκαετίες ενάντια στις διακρίσεις και τον εκφοβισμό.

Καθώς οι διαμαρτυρίες εντός της Τουρκίας εντείνονται και η διεθνής καταδίκη αυξάνεται, είναι σαφές ότι οι τουρκικές αρχές έχουν κάθε πρόθεση να εντείνουν την καταστολή. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης έστειλε εγκύκλιο σε 175 εισαγγελείς σε όλες τις 81 επαρχίες της Τουρκίας, σχετικά με περιεχόμενο και δραστηριότητες που, κατά την άποψή τους, θεωρούνται αντίθετα προς τη «δημόσια ηθική» και επιβλαβή για τις οικογένειες, τα παιδιά και τη νεολαία. Δίνει οδηγίες στους εισαγγελείς να αξιολογούν άμεσα τις καταγγελίες και τις αναφορές, να λαμβάνουν άμεσα ερευνητικά μέτρα, να διασφαλίζουν τα ψηφιακά αποδεικτικά στοιχεία και, όπου είναι απαραίτητο, να ζητούν την αφαίρεση ή τον αποκλεισμό διαδικτυακού περιεχομένου με την αόριστη αιτιολογία της «ασέλγειας».

Σύμφωνα με πληροφορίες, η αστυνομία χρησιμοποίησε σπρέι πιπεριού εναντίον ειρηνικών διαδηλωτριών και διαδηλωτών στη Σμύρνη, ενώ, σύμφωνα με αναφορές, περισσότεροι από 100 άνθρωποι συνελήφθησαν όταν συγκεντρώθηκαν ειρηνικά έξω από το Δικαστικό Μέγαρο της Κωνσταντινούπολης, στην περιοχή Çağlayan. Με τις διαδηλώσεις που αναμένονται σε ολόκληρη τη χώρα τις επόμενες ημέρες και εβδομάδες, υπάρχουν φόβοι για περαιτέρω συλλήψεις.

Η καταστολή αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης, συνεχιζόμενης επίθεσης κατά των ΛΟΑΤΚΙ δικαιωμάτων και όσων υπερασπίζονται τα δικαιώματα αυτά. Οι παρελάσεις του Pride, συμπεριλαμβανομένου του Istanbul Pride, έχουν απαγορευτεί από το 2015. Τα τελευταία δύο χρόνια, προτάσεις για την επιβολή ποινών με σκοπό την ποινικοποίηση της έκφρασης της ταυτότητας των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων ή της συναινετικής ομοφυλοφιλικής σεξουαλικής δραστηριότητας έχουν διαρρεύσει επανειλημμένα στο δημόσιο χώρο. Οι προτάσεις αυτές αποσύρθηκαν μετά από τεράστια δημόσια κατακραυγή και αντίσταση από την κοινωνία των πολιτών. Ενώ αυτές οι προσπάθειες της κυβέρνησης για θέσπιση νομοθεσίας απέτυχαν, η πρωτοβουλία «Η οικογένειά μου είναι ασφαλής» αποτελεί μια περαιτέρω απόπειρα αποκλεισμού των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων.

Τον Ιούλιο συμπληρώθηκαν δέκα χρόνια από την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος που οδήγησε στην επιβολή διατάξεων έκτακτης ανάγκης, οι οποίες παρέμειναν σε ισχύ για δύο χρόνια. Οι διατάξεις αυτές μετατράπηκαν σε μια σειρά κατασταλτικών νομοθετικών μέτρων που στοχεύουν την κοινωνία των πολιτών, με την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης να υπονομεύεται, τα εγχώρια δικαστήρια να εργαλειοποιούνται, τα διεθνή δικαστήρια να αγνοούνται και τις διεθνείς συνθήκες και πρότυπα να καταπατώνται. Κατά την τελευταία δεκαετία, η Τουρκία έχει υποστεί μια συνεχιζόμενη αυταρχική καταστροφή των δικαιωμάτων, η οποία έχει επηρεάσει κάθε πτυχή της τουρκικής κοινωνίας, φιμώνοντας τη διαφωνία, τροφοδοτώντας τον διχασμό και διαδίδοντας τον φόβο.

Ενώ χιλιάδες άνθρωποι στην Τουρκία έχουν πληγεί από αβάσιμες διώξεις και καταδίκες, έχουν σημειωθεί αρκετές εμβληματικές υποθέσεις. Ο κρατούμενος συνείδησης Οσμάν Καβάλα, ο οποίος παραμένει στη φυλακή παρά τις δύο δεσμευτικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (το 2019 και το 2026) που διατάσσουν την αποφυλάκισή του, καθώς και παρά τη διαδικασία παραβίασης εναντίον της Τουρκίας που κίνησε το Συμβούλιο της Ευρώπης το 2022. Ο Selahattin Demirtaş και η Figen Yüksekdağ, πρώην ηγέτες του Λαϊκού Δημοκρατικού Κόμματος, παραμένουν επίσης στη φυλακή παρά τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων που διατάσσουν την άμεση αποφυλάκισή τους. Ο Taner Kılıç, επίτιμος πρόεδρος της Διεθνούς Αμνηστίας Τουρκίας, δικάστηκε μαζί με την İdil Eser, πρώην διευθύντρια της οργάνωσης στην Τουρκία, και εννέα άλλες/ους υπερασπίστριες/ές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, γνωστούς ως «Οι 10 της Κωνσταντινούπολης», για αβάσιμες κατηγορίες για «συμμετοχή σε τρομοκρατική οργάνωση». Τελικά αθωώθηκαν όλες και όλοι, με την αθώωση του Taner Kılıç να έρχεται σχεδόν οκτώ χρόνια μετά τη φυλάκισή του για πάνω από 14 μήνες το 2017.

Τα δικαιώματα στην ελευθερία της ειρηνικής συνάθροισης, του συνεταιρίζεσθαι και της ελευθερίας της έκφρασης έχουν υποστεί συνεχείς επιθέσεις με αυθαίρετους περιορισμούς και γενικές απαγορεύσεις. Ειρηνικοί διαδηλωτές και διαδηλώτριες έχουν υποστεί αστυνομική βία και, σύμφωνα με καταγγελίες, βασανιστήρια κατά τη διάρκεια της αστυνομικής κράτησής τους.

Οι πορείες για την Ημέρα των Γυναικών έχουν επίσης αντιμετωπίσει απαγορεύσεις, σε μια εποχή που τα δικαιώματα των γυναικών και των κοριτσιών υφίστανται σοβαρή υποβάθμιση. Το 2021, η Τουρκία αποχώρησε από τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, τη σημαντική συνθήκη για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας. Με αυτόν τον τρόπο, η Τουρκία όχι μόνο έγινε το πρώτο κράτος μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης που αποχώρησε από μια διεθνή σύμβαση για τα ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά κατάργησε και βασικές προστασίες σε μια χώρα όπου η έμφυλη βία παραμένει ευρέως διαδεδομένη. 

Δέκα χρόνια μετά την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος, η πορεία που έχει διανύσει η Τουρκία προς τον αυταρχισμό είναι απολύτως σαφής, αλλά αυτή η πορεία μπορεί ακόμα να αντιστραφεί. Η στοχοποίηση των ΛΟΑΤΚΙ κοινοτήτων πρέπει να σταματήσει αμέσως και οι τουρκικές αρχές πρέπει να εξασφαλίσουν την άμεση απελευθέρωση όλων όσων κρατούνται αποκλειστικά λόγω της δράσης τους για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Πρέπει να επιτραπεί στις ΛΟΑΤΚΙ υπερασπίστριες, στους υπερασπιστές και τις οργανώσεις να λειτουργούν και να ασκούν το ζωτικής σημασίας έργο τους χωρίς διακρίσεις, ποινικοποίηση, εκφοβισμό ή αντίποινα.

Την Παρασκευή, άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους σε περισσότερες από 50 πόλεις σε όλο τον κόσμο για να απαιτήσουν το τέλος της καταστολής. Ήρθε η ώρα να σταθούμε ενωμένες και ενωμένοι ενάντια στην καταπίεση των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων στην Τουρκία, να υψώσουμε τις φωνές μας και να κάνουμε την αλληλεγγύη μας ακόμη πιο ορατή. Οι ηγέτες σε όλο τον κόσμο πρέπει να καταδικάσουν δημοσίως την καταστολή, να εκφράσουν τις ανησυχίες τους στα ανώτατα κλιμάκια της τουρκικής κυβέρνησης και να προσφέρουν υποστήριξη στις οργανώσεις, τις υπερασπίστριες και τους υπερασπιστές των ΛΟΑΤΚΙ δικαιωμάτων. Πρέπει όλες και όλοι να απαιτήσουμε την αναστροφή αυτής της ολοένα και πιο σοβαρής κρίσης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η Milena Buyum είναι Ανώτερη Υπεύθυνη Εκστρατειών για την Ευρώπη στη Διεθνή Αμνηστία