ΙΡΑΝ: ΟΙ ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΓΙΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΟΛΗ ΤΩΝ ΔΙΑΔΗΛΩΣΕΩΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΑΡΑΠΕΜΦΘΟΥΝ ΣΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΩΣΤΕ ΝΑ ΑΠΟΤΡΑΠΟΥΝ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΣΦΑΓΕΣ

Σε μια νέα, ιστορική έκθεση που σηματοδοτεί την τέταρτη επέτειο από την έναρξη της εξέγερσης με σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», η Διεθνής Αμνηστία προειδοποιεί ότι οι υπεύθυνοι για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας που διαπράχθηκαν με σκοπό τη βίαιη καταστολή των πανεθνικών διαδηλώσεων το 2022 συνεχίζουν να ελέγχουν μέχρι σήμερα τον θανατηφόρο κρατικό μηχανισμό καταστολής του Ιράν.  

Η έκθεση με τίτλο Architects of Atrocities: State Machinery Orchestrating Crimes Against Humanity in Iran’s 2022 Woman Life Freedom Uprising (Οι υπεύθυνοι των φρικαλεοτήτων: Ο κρατικός μηχανισμός που ενορχηστρώνει εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας στην εξέγερση με σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» του 2022 στο Ιράν) – η οποία ξεπερνά τις 1.000 σελίδες – περιγράφει λεπτομερώς τον τρόπο με τον οποίο οι ιρανικές αρχές διέπραξαν εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, όπως δολοφονίες, βασανιστήρια, αναγκαστικές εξαφανίσεις, φυλακίσεις, βιασμούς και διώξεις για πολιτικούς, φυλετικούς, εθνοτικούς και θρησκευτικούς λόγους, με σκοπό την καταστολή της εξέγερσης. Επίσης, τεκμηριώνει τις θανατηφόρες επιχειρήσεις καταστολής των διαδηλώσεων και τις δομές διοίκησης, εντοπίζοντας 87 αξιωματούχους που πρέπει να υποβληθούν σε ποινική έρευνα για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

Η Διεθνής Αμνηστία ζητά την επείγουσα σύσταση ενός μηχανισμού διεθνούς ποινικής δικαιοσύνης από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι ιρανικές αρχές που ευθύνονται για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας θα λογοδοτήσουν και να αποτραπούν περαιτέρω φρικαλεότητες, όπως οι μαζικές σφαγές διαδηλωτριών και διαδηλωτών που διαπράχθηκαν στις 8-9 Ιανουαρίου 2026.

Υπό το φως των συνεχιζόμενων εχθροπραξιών που ακολούθησαν τις παράνομες επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, η Διεθνής Αμνηστία επαναλαμβάνει επίσης την έκκλησή της για διαρκής κατάπαυση του πυρός και ανεξάρτητες έρευνες σχετικά με τις επιθέσεις που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης. Η οργάνωση καλεί τον ΟΗΕ να εξετάσει το ζήτημα της λογοδοσίας για παραβιάσεις του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου, συμπεριλαμβανομένων πιθανών εγκλημάτων πολέμου.

«Τα εκτενή στοιχεία που συγκεντρώθηκαν και αναλύθηκαν στην έκθεσή μας δεν αφήνουν καμία αμφιβολία: οι ιρανικές αρχές διέπραξαν εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας για να καταστείλουν την εξέγερση με σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» του 2022. Εξαπέλυσαν μια εκτεταμένη και συστηματική επίθεση εναντίον του άμαχου πληθυσμού που διεκδικούσε αξιοπρέπεια, ανθρώπινα δικαιώματα και θεμελιώδεις πολιτικές αλλαγές, στο πλαίσιο μιας κρατικής πολιτικής χρήσης θανατηφόρας βίας για την εξάλειψη της διαφωνίας», δήλωσε η Agnès Callamard, Γενική Γραμματέας της Διεθνούς Αμνηστίας. 

«Η έκθεσή μας αποκαλύπτει επίσης πώς τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας στο Ιράν συντηρούνται από μια δομή ατιμωρησίας που είναι ενσωματωμένη στα συνταγματικά, νομοθετικά, πολιτικά και δικαστικά πλαίσια της χώρας. Το τρομακτικό αποτέλεσμα ήταν η εντατικοποίηση των κύκλων μαζικών δολοφονιών στις διαδηλώσεις, που κορυφώθηκαν με τις σφαγές χιλιάδων διαδηλωτριών και διαδηλωτών μέσα σε μόλις 48 ώρες, στις 8-9 Ιανουαρίου 2026. Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ πρέπει να θέσει τέλος στην απαράδεκτη κανονικοποίηση των μαζικών δολοφονιών διαδηλωτριών και διαδηλωτών στο Ιράν και να δημιουργήσει έναν διεθνή μηχανισμό ποινικής δικαιοσύνης με στόχο τη δίωξη όσων εμπλέκονται άμεσα σε εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

«Η παρούσα έκθεση δημοσιεύεται σε μια περίοδο κατά την οποία ο κόσμος του Ιράν αντιμετωπίζει επίσης τις καταστροφικές συνέπειες των παράνομων επιθέσεων από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Η Διεθνής Αμνηστία αντιτίθεται κατηγορηματικά στις παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου από όλα τα μέρη και απορρίπτει κάθε προσπάθεια εκμετάλλευσης του πόνου των θυμάτων παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Ιράν, με σκοπό να δικαιολογηθούν οι παράνομες επιθέσεις που προκαλούν περαιτέρω βλάβες στον άμαχο πληθυσμό.

«Εδώ και χρόνια, ο κόσμος του Ιράν αντιμετωπίζει βίαιη καταστολή, δίωξη και ατιμωρησία από τις ίδιες τις αρχές της χώρας. Σήμερα, πολλοί άνθρωποι πληρώνουν επίσης το ανθρώπινο κόστος των παράνομων στρατιωτικών ενεργειών που διεξάγουν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ. Μια αντίδραση που βασίζεται στα ανθρώπινα δικαιώματα απαιτεί την απόρριψη τόσο της ατιμωρησίας για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας όσο και της παράνομης χρήσης βίας. Η διεθνής κοινότητα πρέπει να ακολουθήσει διπλωματικές στρατηγικές με επίκεντρο τον άνθρωπο, οι οποίες να θέτουν στον πυρήνα τους την προστασία των αμάχων, την πρόληψη των φρικαλεοτήτων, τη δικαιοσύνη και τη λογοδοσία. Μετά από περισσότερους από έξι μήνες αεροπορικών επιθέσεων που έχουν σκοτώσει και τραυματίσει αμάχους, έχουν προκαλέσει καταστροφές στο περιβάλλον και έχουν προκαλέσει ζημιές σε πολιτικές υποδομές, υπάρχει επείγουσα ανάγκη για μια διαρκή κατάπαυση του πυρός, παράλληλα με ανεξάρτητες έρευνες και δράση από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, προκειμένου να αντιμετωπιστεί το ζήτημα της λογοδοσίας για παραβιάσεις του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου, καθώς και για πιθανά εγκλήματα πολέμου που έχουν διαπραχθεί από όλα τα μέρη της σύγκρουσης».

Η έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας, που δημοσιεύθηκε τέσσερα χρόνια μετά τον θάνατο της Ζίνα Μαχσά Αμινί υπό κράτηση στα χέρια της αστυνομίας «ηθών» —γεγονός που πυροδότησε διαδηλώσεις σε ολόκληρη τη χώρα—, καταγράφει τον τρόπο με τον οποίο οι ιρανικές αρχές κινητοποίησαν δυνάμεις ασφαλείας οπλισμένες με πυροβόλα όπλα στρατιωτικού τύπου και όπλα γεμισμένα με μεταλλικές σφαίρες, και εξέδωσαν διαταγές που διευκόλυναν την παράνομη δολοφονία εκατοντάδων διαδηλωτριών, διαδηλωτών και περαστικών, μεταξύ των οποίων και δεκάδες παιδιά. Τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας περιλάμβαναν επίσης την αυθαίρετη σύλληψη, την αναγκαστική εξαφάνιση, τα βασανιστήρια ή άλλες μορφές κακομεταχείρισης χιλιάδων ανδρών, γυναικών και παιδιών, καθώς και τη δίωξη των πενθούντων συγγενών.

Παράλληλα με την έκθεση, η Διεθνής Αμνηστία δημοσιεύει επίσης το “Lives Cut Brutally Short: Victims of Crimes Against Humanity During Iran’s 2022 Woman Life Freedom Uprising” (Ζωές που τερματίστηκαν βίαια: Θύματα εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας κατά τη διάρκεια της Εξέγερσης με σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» του 2022 στο Ιράν), ένα έγγραφο που καταγράφει τους θανάτους 377 διαδηλωτριών, διαδηλωτών και περαστικών, εκ των οποίων 56 ήταν παιδιά, με βάση πληροφορίες και αποδεικτικά στοιχεία που συγκεντρώθηκαν στο πλαίσιο της έρευνας της οργάνωσης σχετικά με τα εθνικά πρότυπα δολοφονιών από τις δυνάμεις ασφαλείας. Το έγγραφο περιλαμβάνει φωτογραφίες των θυμάτων και εικόνες των τάφων τους, όπου αυτές είναι διαθέσιμες.

Εκτός από την έκκληση προς τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ να δημιουργήσει έναν διεθνή μηχανισμό δικαιοσύνης, δεδομένου του πολιτικού αδιεξόδου στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, της σοβαρότητας και της κλίμακας των εγκλημάτων που διαπράχθηκαν, καθώς και του υψηλού κινδύνου επανάληψής τους, η Διεθνής Αμνηστία καλεί επίσης τα κράτη να ζητήσουν από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ να παραπέμψει την κατάσταση στο Ιράν στην Εισαγγελία του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου.

Η οργάνωση καλεί επίσης τις εισαγγελικές αρχές σε όλο τον κόσμο να κινήσουν έρευνες, στο πλαίσιο της καθολικής ή άλλων μορφών εξωεδαφικής δικαιοδοσίας, κατά Ιρανών αξιωματούχων που φέρονται ως υπεύθυνοι για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, συμπεριλαμβανομένων των αξιωματούχων που κατονομάζονται στην παρούσα έκθεση, και, όπου υπάρχουν επαρκή αποδεικτικά στοιχεία, να εκδώσουν εντάλματα σύλληψης. 

Η πολυετής έρευνα της Διεθνούς Αμνηστίας για την παρούσα έκθεση περιελάμβανε συνεντεύξεις με 270 άτομα, μεταξύ των οποίων διαδηλώτριες, διαδηλωτές, πρώην κρατούμενες και κρατούμενοι, συγγενείς των νεκρών ή των κρατουμένων, αυτόπτες μάρτυρες, δικηγόροι, υπερασπίστριες και υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δημοσιογράφοι και ιατρικό προσωπικό. Η οργάνωση ανέλυσε επίσης πάνω από 2.000 βίντεο και εκτενές αποδεικτικό υλικό, συμπεριλαμβανομένων επίσημων δηλώσεων, επίσημων εγγράφων που διέρρευσαν, ενταλμάτων δίωξης, δικαστικών αποφάσεων και εγκληματολογικών αρχείων.

Η Διεθνής Αμνηστία απέστειλε επιστολές στον Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν και σε ανώτερους αξιωματούχους ασφαλείας για να κοινοποιήσει τα ευρήματά της και να ενημερώσει τους 87 αξιωματούχους που κατονομάζονται στην έκθεση. Μέχρι τη στιγμή της δημοσίευσης, δεν έχει λάβει καμία απάντηση.

Μια εθνικής κλίμακας επίθεση που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της κρατικής πολιτικής

Οι έρευνες της Διεθνούς Αμνηστίας σχετικά με τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας που διαπράχθηκαν με σκοπό την καταστολή της εξέγερσης με σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» του 2022 αποκάλυψαν ότι δύο κύριες δυνάμεις ασφαλείας, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) και η Αστυνομική Διοίκηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν (γνωστή με το περσικό ακρωνύμιο FARAJA), ηγήθηκαν των θανατηφόρων διασπάσεων των διαδηλώσεων, εφαρμόζοντας την κρατική πολιτική που χαράχθηκε από το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας, το Συμβούλιο Κρατικής Ασφάλειας και τα επαρχιακά και νομαρχιακά συμβούλια ασφάλειας.

Πράκτορες της FARAJA και του IRGC πυροβόλησαν επανειλημμένα εναντίον του πλήθους, χρησιμοποιώντας στρατιωτικού τύπου τουφέκια, πιστόλια και κυνηγετικά όπλα γεμισμένα με μεταλλικές σφαίρες. Εκτός από τους πυροβολισμούς εναντίον του πλήθους, καταδίωξαν διαδηλώτριες, διαδηλωτές και περαστικούς που προσπαθούσαν να διαφύγουν, πλησιάζοντας άοπλα θύματα που δεν αποτελούσαν απειλή για τις δυνάμεις ασφαλείας ή για άλλα άτομα και πυροβολώντας τα θανάσιμα από κοντινή απόσταση.  

Μεταξύ των εμπλεκόμενων κλάδων της FARAJA ήταν η Αστυνομία Πρόληψης Εκλημάτων, συμπεριλαμβανομένων των «Ομάδων Βοήθειας», και οι «Ειδικές Ομάδες». Τα εμπλεκόμενα τμήματα του IRGC περιλάμβαναν τις επιχειρησιακές διαιρέσεις, τις επαρχιακές «Ομάδες Ασφάλειας» και διάφορα τάγματα “Basij”, όπως τα Τάγματα “Imam Ali” και τα Τάγματα “Beit Al-Moghaddas”. Αυτά τα τμήματα του IRGC λειτουργούσαν υπό τα αρμόδια επαρχιακά σώματα του IRGC, τα οποία με τη σειρά τους εποπτεύονταν από ένα περιφερειακό αρχηγείο του IRGC.

Οι επίσημες δηλώσεις και τα έγγραφα που διέρρευσαν και αναλύονται στην έκθεση αποκαλύπτουν την κρατική πολιτική, όπως αυτή αντανακλάται σε στρατηγικές συσκέψεις, δεσμευτικές διαταγές, σχέδια ανάπτυξης δυνάμεων, κατανομές χρημάτων και όπλων, καθώς και οδηγίες για «αποφασιστική και αυστηρή» αντίδραση. Μια διαταγή που διέρρευσε έδινε εντολή στις δυνάμεις να «αντιδράσουν ανελέητα και να φτάσουν μέχρι και στο να προκαλέσουν θάνατο». 

Μάρτυρες περιέγραψαν επανειλημμένα δρόμους που έμοιαζαν με πεδία μάχης, ως αποτέλεσμα των αδιάκοπων πυροβολισμών από τις δυνάμεις ασφαλείας. Ο Mahshid, ο οποίος διαδήλωσε στο Mahabad της επαρχίας Δυτικού Αζερμπαϊτζάν, δήλωσε στην Διεθνή Αμνηστία: «Δεν είχα ξαναδεί τέτοιες σκηνές… Η κατάσταση ήταν πολύ τρομακτική και έμοιαζε με ζώνη πολέμου. Οι δυνάμεις ασφαλείας απλώς συνέχιζαν να πυροβολούν».

Οι περισσότερες/οι από τους 377 διαδηλώτριες/ές και περαστικούς, των οποίων τους θανάτους κατέγραψε η Διεθνής Αμνηστία, σκοτώθηκαν από τις δυνάμεις ασφαλείας κατά τη διάρκεια της διάλυσης διαδηλώσεων μεταξύ Σεπτεμβρίου και Δεκεμβρίου 2022. Άλλοι άνθρωποι πέθαναν υπό κράτηση, μετά την αποφυλάκισή τους ή υπό ύποπτες συνθήκες που υποδηλώνουν ευθύνη του κράτους. 

Σύμφωνα με τα μακροχρόνια πρότυπα άρνησης και συγκάλυψης, οι αρχές έχουν αναγνωρίσει μόνο 202 θανάτους και απέδωσαν ψευδώς τους περισσότερους σε μη κρατικούς παράγοντες, «ταραξίες» ή «ένοπλους τρομοκράτες», παρά τις συντριπτικές αποδείξεις για το αντίθετο. Αντί να αναλάβουν δράση για να σταματήσουν τα εγκλήματα καθώς συσσωρεύονταν οι αποδείξεις, ανώτεροι αξιωματούχοι επαίνεσαν επανειλημμένα τις δυνάμεις ασφαλείας και έδωσαν εντολή για τη συνέχιση των επιχειρήσεων. 

Συνολικά 87 αξιωματούχοι έχουν ταυτοποιηθεί για ποινική έρευνα

Με βάση λεπτομερή τεκμηρίωση σχετικά με τις εμπλεκόμενες δυνάμεις ασφαλείας και ενδελεχή ανάλυση των δομών διοίκησής τους, η Διεθνής Αμνηστία έχει εντοπίσει 87 Ιρανούς αξιωματούχους οι οποίοι θα πρέπει να υποβληθούν σε ποινική έρευνα για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

Ο κατάλογος, αν και δεν είναι εξαντλητικός, εκτείνεται από τα ανώτατα επίπεδα του μηχανισμού ασφαλείας του Ιράν έως αξιωματούχους που δραστηριοποιούνται σε επαρχιακό και νομαρχιακό επίπεδο.  

Ο κατάλογος των 87 ατόμων περιλαμβάνει 62 διοικητές των δυνάμεων ασφαλείας – μεταξύ των οποίων 33 διοικητές του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) και 27 διοικητές της FARAJA – καθώς και 25 αξιωματούχους του Υπουργείου Εσωτερικών, συμπεριλαμβανομένων επαρχιακών και νομαρχιακών κυβερνητών. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται 10 αξιωματούχοι εθνικού επιπέδου και 77 αξιωματούχοι σε περιφερειακό, επαρχιακό και νομαρχιακό επίπεδο, οι οποίοι κατέχουν αρμοδιότητες σχετικές με τις 17 νομαρχίες στις επαρχίες του Κουρδιστάν, του Κερμανσάχ και του Δυτικού Αζερμπαϊτζάν, στις οποίες η Διεθνής Αμνηστία διεξήγαγε εις βάθος έρευνες.

Μεταξύ των προσώπων που ταυτοποιήθηκαν συγκαταλέγονται ο εκλιπών Ανώτατος Ηγέτης και Αρχιστράτηγος όλων των ενόπλων δυνάμεων, Αλί Χαμενεΐ, καθώς και ο εκλιπών αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των Ενόπλων Δυνάμεων, Μοχάμαντ Μπαγκέρι, οι οποίοι σκοτώθηκαν και οι δύο τον Φεβρουάριο του 2026 σε αεροπορικές επιδρομές που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της αμερικανο-ισραηλινής στρατιωτικής επίθεσης εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν. Η Διεθνής Αμνηστία κατονομάζει επίσης τον τότε υπουργό Εσωτερικών, Αχμάντ Βαχίντι, ο οποίος έκτοτε έχει αναλάβει τη θέση του Γενικού Διοικητή του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), καθώς και τον τότε υφυπουργό Εσωτερικών αρμόδιο για την αστυνομία και την ασφάλεια, Ματζίντ Μιρ Αχμάντι.

«Η έρευνα αυτή αποκαλύπτει τα επίπεδα διοίκησης και συντονισμού που κρύβονται πίσω από τις θανατηφόρες καταστολές των διαδηλώσεων από τις ιρανικές αρχές. Οι πράκτορες στους δρόμους λειτουργούσαν στο πλαίσιο μιας ιεραρχικής και συντονισμένης αλυσίδας διοίκησης που τους συνέδεε με αξιωματούχους οι οποίοι κατεύθυναν, επέτρεψαν, διευκόλυναν και υποστήριξαν εγκλήματα που διαπράχθηκαν σε μαζική κλίμακα», δήλωσε η Agnès Callamard. 

«Οι αξιωματούχοι που κατονομάζονται παραμένουν εκτός της εμβέλειας της δικαιοσύνης στο Ιράν. Οι περισσότεροι εξακολουθούν να κατέχουν θέσεις από τις οποίες μπορούν να εξαπολύσουν περαιτέρω θανατηφόρα καταστολή, ενώ ορισμένοι μάλιστα ανέβηκαν στην ιεραρχία μετά τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας του 2022. Το κόστος της συνεχιζόμενης ατιμωρησίας έχει αποβεί καταστροφικό. Έχει πλέον ξεπεράσει κάθε όριο ο χρόνος για τη δημιουργία ενός μηχανισμού διεθνούς ποινικής δικαιοσύνης για το Ιράν, προτού συμβεί μια άλλη σφαγή κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων».

Καταστροφικό κόστος για τις κουρδικές και μπαλουχικές κοινότητες

Οι διαδηλώτριες και διαδηλωτές από τις καταδιωκόμενες κοινότητες Κούρδων και Μπαλούχων του Ιράν υπέστησαν ένα καταστροφικό μερίδιο της θανατηφόρας καταστολής, αντιπροσωπεύοντας το 62% του συνολικού αριθμού των καταγεγραμμένων θυμάτων, ενώ αποτελούν το 5% και το 10-15% του πληθυσμού της χώρας, αντίστοιχα.

Η Διεθνής Αμνηστία κατέγραψε την παράνομη δολοφονία 106 διαδηλωτριών, διαδηλωτών και περαστικών από τη φυλή των Μπαλούχων, μεταξύ των οποίων 20 παιδιά, από τις δυνάμεις ασφαλείας στην επαρχία Σιστάν και Μπαλουχιστάν (33% των καταγεγραμμένων θυμάτων). Στις 30 Σεπτεμβρίου 2022, 87 άτομα σκοτώθηκαν παράνομα όταν οι δυνάμεις ασφαλείας άνοιξαν πυρ μετά τις προσευχές της Παρασκευής στο Ζαχεντάν – μια καταστολή που είναι ευρέως γνωστή ως «Αιματηρή Παρασκευή». 

Η οργάνωση κατέγραψε επίσης τις περιστάσεις που περιβάλλουν την παράνομη δολοφονία 95 Κούρδων διαδηλωτριών, διαδηλωτών και περαστικών, μεταξύ των οποίων 13 παιδιά, στο πλαίσιο της διάλυσης διαδηλώσεων ή σε στρατιωτικοποιημένες περιοχές κοντά σε διαδηλώσεις που ήταν σε εξέλιξη ή είχαν λάβει χώρα πρόσφατα σε 17 κομητείες στις επαρχίες Κουρδιστάν, Κερμάνσαχ και Δυτικό Αζερμπαϊτζάν (29% των καταγεγραμμένων θυμάτων). Οι περισσότεροι άνθρωποι σκοτώθηκαν από πυροβολισμούς· άλλοι σκοτώθηκαν από ξυλοδαρμό, χτυπήθηκαν από φιάλες δακρυγόνου ή παρασύρθηκαν σκόπιμα από οχήματα των δυνάμεων ασφαλείας. 

Ο Ιμάν, αυτόπτης μάρτυρας στο Sanandaj της επαρχίας Κουρδιστάν, δήλωσε: «Οι πράκτορες πυροβολούσαν όποιον έβλεπαν μπροστά τους, χωρίς να τους νοιάζει αν ήταν γυναίκες, παιδιά, περαστικοί, διαδηλώτριες ή διαδηλωτές». 

Η Διεθνής Αμνηστία διαπίστωσε ότι στις επαρχίες Κερμάνσαχ, Κουρδιστάν και Δυτικό Αζερμπαϊτζάν, οι δυνάμεις ασφαλείας χρησιμοποιούσαν συστηματικά τουφέκια ελεύθερων σκοπευτών, τουφέκια επίθεσης, υποπολυβόλα και βαριά πολυβόλα τοποθετημένα πάνω σε φορτηγάκια.

Η Διεθνής Αμνηστία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι διαπράχθηκαν δολοφονίες και βασανιστήρια εναντίον Κούρδων και Μπαλούχων διαδηλωτριών και διαδηλωτών με πρόθεση που υποδηλώνει πολιτικούς και εθνοτικούς λόγους, και ότι πληρούνται τα στοιχεία του εγκλήματος κατά της ανθρωπότητας που αφορά τη δίωξη για αυτές τις στοχοποιημένες ομάδες.   

Εσκεμμένη ατιμωρησία

Στο Ιράν, η ατιμωρησία για εγκλήματα βάσει του διεθνούς δικαίου και άλλες σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι συστημική και σκόπιμη.  

Το ιρανικό σύνταγμα θέτει το δικαστικό σύστημα υπό τον άμεσο έλεγχο του Ανώτατου Ηγέτη, ο οποίος δεν είναι μόνο ο αρχηγός των δυνάμεων ασφαλείας, αλλά διορίζει και τον επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας, ο οποίος με τη σειρά του διορίζει ανώτερους δικαστές και εισαγγελείς. Υποθέσεις που αφορούν σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από μέλη των δυνάμεων ασφαλείας χειρίζονται στρατιωτικές εισαγγελικές αρχές και δικαστήρια, όπου οι δικαστές και οι εισαγγελείς μπορεί να προέρχονται οι ίδιοι από τις δυνάμεις ασφαλείας και συνήθως βασίζονται σε καταθέσεις των ίδιων των φορέων ασφαλείας που εμπλέκονται στα εγκλήματα. 

Ο ιρανικός νόμος για τη χρήση πυροβόλων όπλων από τις ένοπλες δυνάμεις σε περιπτώσεις ανάγκης επιτρέπει τη χρήση πυροβόλων όπλων για τη διάλυση διαδηλώσεων, με κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου, το οποίο επιτρέπει τη χρήση πυροβόλων όπλων μόνο ως έσχατη λύση για την αντιμετώπιση άμεσης απειλής θανάτου ή σοβαρού τραυματισμού. Ο νόμος απαλλάσσει επίσης γενικά τους κρατικούς λειτουργούς από αστική και ποινική ευθύνη.

«Οι επιζώσες, οι επιζώντες και οι οικογένειες των θυμάτων στο Ιράν έχουν παγιδευτεί σε ένα σύστημα όπου οι ίδιοι οι θεσμοί που υποτίθεται ότι απονέμουν δικαιοσύνη ελέγχονται από αρχές με αίμα στα χέρια τους. Οι οικογένειες που αναζητούν την αλήθεια και τη δικαιοσύνη υφίστανται διώξεις», δήλωσε η Agnès Callamard.

«Το να απευθύνονται εκκλήσεις για λογοδοσία στις ιρανικές δικαστικές αρχές που είναι συνένοχες σε εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας δεν συμβαδίζει με την πραγματικότητα. Η διεθνής κοινότητα πρέπει να προωθήσει τώρα διεθνείς οδούς προς τη δικαιοσύνη. Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ πρέπει να αντιμετωπίσει την κρίση της ατιμωρησίας που εκθέτει τον κόσμο του Ιράν σε επαναλαμβανόμενες και κλιμακούμενες μαζικές δολοφονίες κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων».

Ιστορικό

Η Διεθνής Αμνηστία δημοσιεύει την παρούσα έκθεση ενώ οι άνθρωποι στο Ιράν διατρέχουν κίνδυνο να υποστούν εγκλήματα βάσει του διεθνούς δικαίου σε δύο μέτωπα. Από τη μία πλευρά, εκτίθενται σε παραβιάσεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου, δεδομένου ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιτέθηκαν παράνομα στο Ιράν, παραβιάζοντας τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, στις 28 Φεβρουαρίου 2026.

Από την άλλη, διατρέχουν τον κίνδυνο νέων εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας στο πλαίσιο της καταστολής των διαδηλώσεων. Οι ιρανικές αρχές έχουν χρησιμοποιήσει το πρόσχημα των «συνθηκών πολέμου» για να εντείνουν την εσωτερική καταστολή, να στρατιωτικοποιήσουν περαιτέρω τους δημόσιους χώρους, να απειλήσουν ανοιχτά με μαζικές εκτελέσεις διαδηλωτριών, διαδηλωτών και αντιφρονούντων και να κλιμακώσουν τις αυθαίρετες εκτελέσεις για πολιτικούς λόγους.

Το Ιράν έχει υποδεχτεί διαδοχικά κύματα διαδηλώσεων κατά του κατεστημένου από τον Δεκέμβριο του 2017, καθώς οι διαδηλώτριες και οι διαδηλωτές έχουν βγει επανειλημμένα στους δρόμους απαιτώντας ανθρώπινα δικαιώματα, αξιοπρέπεια, ελευθερία, το τέλος του συστήματος της Ισλαμικής Δημοκρατίας και τη μετάβαση σε ένα νέο σύστημα διακυβέρνησης που θα σέβεται τα δικαιώματα. Η εκτενής έρευνα της Διεθνούς Αμνηστίας σχετικά με την αντίδραση των αρχών στα διαδοχικά κύματα διαδηλώσεων τον Δεκέμβριο του 2017-Ιανουάριο του 2018, τον Νοέμβριο του 2019, τον Σεπτέμβριο-Δεκέμβριο του 2022 και τον Ιανουάριο του 2026 αποκαλύπτει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο μαζικών παράνομων δολοφονιών, βασανιστηρίων, αναγκαστικών εξαφανίσεων και άλλων εγκλημάτων βάσει του διεθνούς δικαίου.

Το δελτίο τύπου είναι επίσης διαθέσιμο στα περσικά εδώ.