ΒΡΑΖΙΛΙΑ: ΠΕΙΡΑΜΑ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΑΜΝΗΣΤΙΑΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΙ ΤΗΝ ΑΔΥΝΑΜΙΑ ΤΗΣ META ΝΑ ΕΝΤΟΠΙΣΕΙ ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ ΠΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΥΝ ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΣΤΟ FACEBOOK

Η Διεθνής Αμνηστία προειδοποίησε σήμερα ότι η Meta ενδέχεται να μην αντιμετωπίζει αποτελεσματικά την παραπληροφόρηση που διαδίδεται σχετικά με τις εκλογές μέσω της πλατφόρμας διαφημίσεων του Facebook εν όψει των προεδρικών εκλογών της Βραζιλίας στις 4 Οκτωβρίου.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης χρησιμοποιούνται εδώ και χρόνια για τη διάδοση παραπληροφόρησης στη Βραζιλία. Για να διερευνήσει τον τρόπο με τον οποίο το Facebook χειρίζεται την παραπληροφόρηση σχετικά με τις εκλογές στις διαφημίσεις, η Διεθνής Αμνηστία διεξήγαγε ένα πείραμα υποβάλλοντας στο Facebook «ψεύτικες» διαφημίσεις που περιείχαν παραπληροφόρηση σχετικά με τις εκλογές. Το περιεχόμενο κυμαινόταν από διαφημίσεις που ισχυρίζονταν εκλογική νοθεία έως διαφημίσεις που χρησιμοποιούσαν παραπληροφόρηση για να υποστηρίξουν μια στρατιωτική ανατροπή. Το πείραμα κατέδειξε ότι οκτώ από τις διαφημίσεις που υποβλήθηκαν έγιναν αποδεκτές, ενώ οι υπόλοιπες επτά επισημάνθηκαν για επαλήθευση ταυτότητας, καθώς φαινόταν να σχετίζονται με κοινωνικά ζητήματα, εκλογές ή πολιτική, και όχι επειδή απορρίφθηκαν συγκεκριμένα λόγω του ότι περιείχαν παραπληροφόρηση σχετική με τις εκλογές. Η Διεθνής Αμνηστία εξασφάλισε ότι αυτές οι δοκιμαστικές διαφημίσεις δεν δημοσιεύθηκαν, παρά την αποτυχία του Facebook να τις εμποδίσει.

Το πείραμα

Η Διεθνής Αμνηστία υπέβαλε στο Facebook 15 διαφημίσεις στα βραζιλιάνικα πορτογαλικά, απευθυνόμενες αποκλειστικά στον εκλογικό πληθυσμό της Βραζιλίας, προκειμένου να αξιολογήσει τον τρόπο με τον οποίο τα συστήματα ελέγχου διαφημίσεων της πλατφόρμας διαχειρίζονται το περιεχόμενο που σχετίζεται με τις εκλογές πριν από τις εκλογές της 4ης Οκτωβρίου 2026.

Για να βασίσει τις διαφημίσεις σε πραγματικές εκλογικές αφηγήσεις που κυκλοφορούσαν στη Βραζιλία, η Διεθνής Αμνηστία ανέλυσε διαδικτυακές συζητήσεις και το κοινό αίσθημα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και περιεχόμενο στα πορτογαλικά στις πλατφόρμες Facebook και X μεταξύ Ιανουαρίου και Μαΐου 2026.

14 διαφημίσεις περιείχαν παραπληροφόρηση, ενώ μία διαφήμιση ήταν ουδέτερη και δεν περιείχε παραπληροφόρηση. Η παρούσα ανάλυση χρησιμοποιεί τον όρο «παραπληροφόρηση» για λόγους συνέπειας με την ορολογία της Διεθνούς Αμνηστίας, αλλά στο ίδιο το πείραμα εφαρμόζεται ο ορισμός της Meta για την «εσφαλμένη πληροφόρηση» κατά τη δημιουργία και την ανάλυση των διαφημίσεων. Όπως περιγράφεται στις πολιτικές και στα Πρότυπα Κοινότητας της, ο ορισμός αυτός καλύπτει ψευδείς ή ανακριβείς πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένου περιεχομένου που είναι πιθανό να συμβάλει στην παρεμπόδιση της λειτουργίας των πολιτικών διαδικασιών.

Οι 14 διαφημίσεις παραπληροφόρησης σχεδιάστηκαν ώστε να αντικατοπτρίζουν τρεις τακτικές που χρησιμοποιούνται συχνά από πολιτικούς και υποψηφίους για την υποστήριξη αυταρχικών πρακτικών: «εκλογική απονομιμοποίηση», που αναφέρεται σε περιεχόμενο που επιδιώκει να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη στις εκλογές, στα εκλογικά συστήματα ή στα εκλογικά αποτελέσματα· «δημιουργία εχθρικής εικόνας», που απεικονίζει τις/τους πολιτικούς αντιπάλους και τα δικαστήρια ως απειλές για το έθνος ή ως παράνομους παράγοντες· και «αυταρχισμός με έμφαση στην ασφάλεια», που παρουσιάζει τη βία, τη στρατιωτική επέμβαση ή την εξουσία ενός ισχυρού ηγέτη ως απαραίτητες απαντήσεις στο έγκλημα ή στην πολιτική αναταραχή.

Ενώ ορισμένες διαφημίσεις σχεδιάστηκαν με βάση μία μόνο κατηγορία, άλλες ενσωμάτωναν αφηγήσεις από πολλαπλές κατηγορίες. Όλες οι διαφημίσεις, εκτός από την ουδέτερη, παραβίαζαν την πολιτική της Meta σχετικά με την παραπληροφόρηση, συγκεκριμένα το τμήμα που αφορά την παρέμβαση στις εκλογές ή στην απογραφή. Η ουδέτερη διαφήμιση συμπεριλήφθηκε για να δοκιμαστεί η απαίτηση της Meta για επαλήθευση ταυτότητας για όλο το περιεχόμενο που σχετίζεται με τις εκλογές.

Επτά από τις διαφημίσεις που σχεδίασε η Διεθνής Αμνηστία επικεντρώνονταν σε σκόπιμα παραπλανητικούς ισχυρισμούς σχετικά με υποψηφίους και εκλογικούς θεσμούς, συμπεριλαμβανομένων ισχυρισμών ότι ορισμένες/οι υποψήφιες/οι νοθεύουν τις εκλογές και αμφισβητούν την ακεραιότητα του εκλογικού συστήματος. Οι άλλες επτά διαφημίσεις περιείχαν ψευδείς πληροφορίες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη δυνατότητα των πολιτών να ψηφίσουν, όπως λανθασμένα στοιχεία σχετικά με το πότε να ψηφίσουν, πώς να ψηφίσουν ή ποιες/οι υποψήφιες/οι συμμετείχαν στις εκλογές.

Ο λογαριασμός στο Facebook που χρησιμοποιήθηκε για την υποβολή των διαφημίσεων δεν είχε ολοκληρώσει τη διαδικασία «Επιβεβαίωση της ταυτότητάς σας» της Meta. Η επαλήθευση της ταυτότητας δεν ολοκληρώθηκε στο πλαίσιο αυτής της έρευνας, προκειμένου να διατηρηθεί ένας ουδέτερος δοκιμαστικός λογαριασμός και να αποφευχθεί οποιαδήποτε επίδραση από το προηγούμενο ιστορικό ή τη δραστηριότητα του λογαριασμού στα αποτελέσματα του ελέγχου των διαφημίσεων. Χρησιμοποιήθηκαν ειδικοί ερευνητικοί λογαριασμοί αντί για προσωπικούς, προκειμένου να μετριαστεί ο κίνδυνος να επηρεάσει τα αποτελέσματα το ιστορικό χρήσης του λογαριασμού.

Οι ερευνήτριες και οι ερευνητές δεν βρίσκονταν φυσικά στη Βραζιλία και δεν χρησιμοποίησαν VPN για να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι οι διαφημίσεις υποβάλλονταν από τη Βραζιλία. Οι διαφημίσεις υποβλήθηκαν από το Λονδίνο.

Όλες οι διαφημίσεις είχαν προγραμματιστεί να δημοσιευθούν σε μελλοντική ημερομηνία. Αυτό επέτρεψε στη Διεθνή Αμνηστία να δοκιμάσει τις διαδικασίες ελέγχου διαφημίσεων των πλατφορμών, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι οποιεσδήποτε διαφημίσεις γίνονταν αποδεκτές από τις πλατφόρμες θα μπορούσαν να ακυρωθούν πριν από τη δημοσίευσή τους, εμποδίζοντας τη δημοσίευσή τους και αποτρέποντας πιθανές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή άλλους ηθικούς κινδύνους.

Η Διεθνής Αμνηστία απέστειλε επιστολή στη Meta στις 21 Ιουλίου 2026, ζητώντας την απάντησή της σε ισχυρισμούς ότι τα συστήματα ελέγχου διαφημίσεων του Facebook δεν κατάφεραν να εντοπίσουν παραπληροφόρηση σχετική με τις εκλογές, και εκφράζοντας ανησυχίες σχετικά με το αν η εταιρεία διαθέτει επαρκή συστήματα για τον εντοπισμό, την αξιολόγηση και τον μετριασμό των σχετικών κινδύνων για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η Meta δεν είχε απαντήσει μέχρι τη στιγμή της δημοσίευσης.

Τα Ευρήματα

Το Facebook ενέκρινε οκτώ διαφημίσεις που περιείχαν παραπληροφόρηση, ενώ καμία από τις επτά διαφημίσεις που απορρίφθηκαν δεν απορρίφθηκε ρητά λόγω παραπληροφόρησης.

Από τις οκτώ διαφημίσεις που περιείχαν παραπληροφόρηση και εγκρίθηκαν για δημοσίευση, τέσσερις επικεντρώνονταν αποκλειστικά στην «απονομιμοποίηση των εκλογών», δύο ανήκαν αποκλειστικά στην κατηγορία «αυταρχισμός με έμφαση στην ασφάλεια», συμπεριλαμβανομένης της παραπληροφόρησης που υποστηρίζει τη στρατιωτική επέμβαση ή τη μη συμμετοχή στις εκλογές. Οι άλλες δύο εμπίπτουν σε περισσότερες από μία από τις τρεις κατηγορίες.

Οι επτά διαφημίσεις που απορρίφθηκαν, συμπεριλαμβανομένης μιας ουδέτερης διαφήμισης, απορρίφθηκαν με την αιτιολογία ότι αφορούσαν «Διαφημίσεις σχετικά με κοινωνικά ζητήματα, εκλογές ή πολιτική». Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο Διαχειριστής Διαφημίσεων του Facebook ανέφερε ότι, επειδή οι διαφημίσεις φαινόταν να σχετίζονται με κοινωνικά ζητήματα, εκλογές ή πολιτική, ο λογαριασμός θα έπρεπε να ολοκληρώσει την επαλήθευση ταυτότητας προτού μπορέσουν να δημοσιευθούν οι διαφημίσεις. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι αυτές οι ειδοποιήσεις απόρριψης δεν ανέφεραν ότι οι διαφημίσεις είχαν απορριφθεί λόγω του περιεχομένου τους. Επομένως, οι ειδοποιήσεις δεν παρέχουν καμία ένδειξη για το πώς θα είχαν αξιολογηθεί οι διαφημίσεις εάν ο λογαριασμός είχε επαληθευτεί.

Η Διεθνής Αμνηστία εντόπισε επίσης αδυναμίες στις διασφαλίσεις που εφαρμόζονταν κατά την υποβολή διαφημίσεων σχετικών με τις εκλογές. Η υποβολή των διαφημίσεων επιτρεπόταν χωρίς να δηλώνεται ότι αυτές εμπίπτουν στις «Ειδικές Κατηγορίες Διαφημίσεων» του Facebook, όπως απαιτείται από την εκλογική νομοθεσία της Βραζιλίας, καθώς και από τις ίδιες τις πολιτικές της Meta σχετικά με τις διαφημίσεις που αφορούν τις εκλογές. Δεδομένου ότι ο λογαριασμός δεν είχε επαληθευτεί ως προς την ταυτότητα της/του κατόχου, επιτράπηκε επίσης η υποβολή των διαφημίσεων χωρίς τη δήλωση «Χρηματοδοτείται από», όπως απαιτείται από τη Meta για περιεχόμενο που σχετίζεται με τις εκλογές. Πρόκειται για διαφημίσεις που το Facebook δεν θα έπρεπε να είχε επιτρέψει να υποβληθούν εξ αρχής χωρίς επαλήθευση ταυτότητας.

Το γεγονός ότι οι διαφημίσεις μπορούσαν να υποβληθούν από χώρες εκτός της Βραζιλίας δημιουργεί ανησυχίες ότι οι ανεπαρκείς έλεγχοι επαλήθευσης και γνωστοποίησης ενδέχεται να δημιουργήσουν τρωτά σημεία που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν από εγχώριους ή ξένους παράγοντες που επιδιώκουν να επηρεάσουν τις εκλογικές διαδικασίες. Αυτή η παράλειψη εφαρμογής των νομικά απαιτούμενων εκλογικών γνωστοποιήσεων, καθώς και η υποβολή των διαφημίσεων από χώρες εκτός της Βραζιλίας, δημιουργούν σοβαρές ανησυχίες σχετικά με τον κίνδυνο εκστρατειών παραπληροφόρησης, τόσο από εγχώριους όσο και από ξένους παράγοντες, που παρεμβαίνουν στις εκλογικές διαδικασίες, καθώς και ευρύτερα ερωτήματα σχετικά με τα συστήματα εποπτείας της Meta για τον εντοπισμό αυτών των κινδύνων.

Το σύστημα επιβολής κανόνων της Meta χρησιμοποιεί τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης για τον προληπτικό εντοπισμό περιεχομένου σε διαφημίσεις που ενδέχεται να παραβιάζει τις πολιτικές της. Στη συνέχεια, το περιεχόμενο αξιολογείται είτε αυτόματα είτε από ανθρώπους που εργάζονται ως ελεγκτές και, σε περίπτωση που επιβεβαιωθεί η παραβίαση, εφαρμόζονται μέτρα επιβολής, όπως η αφαίρεση, ο περιορισμός ή η απόρριψη των διαφημίσεων, σύμφωνα με τα Πρότυπα Κοινότητας της Meta.

Η Διεθνής Αμνηστία διαπίστωσε ότι τα συστήματα ελέγχου του Facebook φάνηκαν πιο αποτελεσματικά στην αναγνώριση διαφημίσεων που παρουσίαζαν πολιτικούς αντιπάλους ως «εγκληματίες», «προδότες» ή «παράνομους παράγοντες». Για παράδειγμα, μια διαφήμιση που εξετάστηκε ισχυριζόταν ότι «Ο Λούλα θα κλέψει τις εκλογές [ο πρόεδρος της Βραζιλίας]». Πέντε από τις επτά διαφημίσεις που περιείχαν αυτού του είδους το περιεχόμενο απορρίφθηκαν. Αντίθετα, τρεις από τις τέσσερις διαφημίσεις που περιείχαν στρατιωτική ρητορική η οποία αντιβαίνει στο κράτος δικαίου και καλούσε τον στρατό να αναλάβει την εξουσία, πέρασαν από τα συστήματα ελέγχου του Facebook. Μια τέτοια διαφήμιση ανέφερε: «Χρειαζόμαστε μια στρατιωτική επανάσταση, μην ψηφίσετε στις εκλογές, και ο στρατός θα ανακτήσει την εξουσία αν η συμμετοχή είναι κάτω από το 50%!»

«Αντί να διασφαλίζουν την εκλογική συμμετοχή, την πρόσβαση σε ακριβείς πληροφορίες και τα ανθρώπινα δικαιώματα, αυτά τα συστήματα διακινδυνεύουν να εγκρίνουν επιβλαβές περιεχόμενο», δήλωσε ο Ummar Bashir, Ερευνητής και Σύμβουλος σε θέματα Τεχνητής Νοημοσύνης και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Επιχειρήσεις και πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα, οι εταιρείες έχουν την ευθύνη να σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα και να αποφεύγουν να προκαλούν, να συμβάλλουν ή να συνδέονται άμεσα με αρνητικές επιπτώσεις στα ανθρώπινα δικαιώματα. Αυτό περιλαμβάνει τη λήψη προληπτικών μέτρων για τον εντοπισμό, την πρόληψη και τον μετριασμό των επιπτώσεων στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Για πλατφόρμες όπως η Meta, αυτό περιλαμβάνει τη διασφάλιση ότι οι εποπτικές πρακτικές δεν επιτρέπουν την κυκλοφορία ψευδούς ή ανακριβούς περιεχομένου που ενδέχεται να επηρεάσει τα δικαιώματα των ατόμων στην ενημέρωση και τη συμμετοχή στον δημόσιο διάλογο. Η ευθύνη για τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων υφίσταται ανεξάρτητα από την κρατική ρύθμιση και απαιτεί συνεχή αξιολόγηση κινδύνων, διαφάνεια και αποτελεσματικά μέτρα για τη μείωσή τους.

Το επιχειρηματικό μοντέλο της Meta, το οποίο βασίζεται στην παρακολούθηση, στηρίζεται στη συλλογή και ανάλυση δεδομένων χρηστών σε μεγάλη κλίμακα, με σκοπό να διατηρεί το ενδιαφέρον των χρηστών στις πλατφόρμες της και να επιτρέπει τη διαφήμιση με υψηλό βαθμό στόχευσης. Αυτές οι διαφημίσεις προβάλλονται χρησιμοποιώντας έναν πολύπλοκο συνδυασμό χαρακτηριστικών του προφίλ των χρηστών, όπως η τοποθεσία, τα δημογραφικά στοιχεία, τα ενδιαφέροντα και η συμπεριφορά τους στο διαδίκτυο. Η ικανότητα της Meta να προσφέρει στους διαφημιζόμενους εξαιρετικά εξειδικευμένα εργαλεία πρόβλεψης και μικροστοχευμένης διαφήμισης αποτελεί κεντρικό στοιχείο αυτού του μοντέλου. Κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026, το 98% των εσόδων της Meta προήλθε από τη διαφήμιση.

Εν όψει των προεδρικών εκλογών στη Βραζιλία, η Διεθνής Αμνηστία καλεί τη Meta να εξασφαλίσει επαρκείς πόρους στη βραζιλιάνικη πορτογαλική γλώσσα για τον έλεγχο περιεχομένου, συμπεριλαμβανομένης της έγκρισης διαφημίσεων, και να ενισχύσει αμέσως την ικανότητά της να εντοπίζει και να ανταποκρίνεται σε βλάβες που σχετίζονται με τις εκλογές.

Η Meta θα πρέπει επίσης να διεξάγει και να δημοσιεύσει επικαιροποιημένη, ειδική για κάθε χώρα, αξιολόγηση δέουσας επιμέλειας στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εκτιμώντας τον τρόπο με τον οποίο τα συστήματά της, συμπεριλαμβανομένης της διαμόρφωσης περιεχομένου και της διαφήμισης, ενδέχεται να συμβάλλουν σε κινδύνους για τη συμμετοχή και την πρόσβαση στην πληροφόρηση, και να λάβει αποτελεσματικά και διαφανή μέτρα για τον μετριασμό αυτών των κινδύνων.

«Με τις εκλογές να απέχουν μόλις πάνω από πέντε εβδομάδες, η Meta έχει ακόμα χρόνο να αντιμετωπίσει επειγόντως τους κινδύνους που ενέχουν τα συστήματα ελέγχου των διαφημίσεών της και να αποτρέψει τη χρήση της πλατφόρμας της για τη διάδοση επικίνδυνης παραπληροφόρησης. Το να επιτραπεί η ανεξέλεγκτη κυκλοφορία τέτοιου περιεχομένου θα μπορούσε να παραπλανήσει τις/τους ψηφοφόρους, να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη στις εκλογικές διαδικασίες και να θέσει σε κίνδυνο τη δυνατότητα των πολιτών να ασκήσουν ελεύθερα και ουσιαστικά το εκλογικό τους δικαίωμα», δήλωσε η Jurema Werneck, Εκτελεστική Διευθύντρια της Διεθνούς Αμνηστίας Βραζιλίας.

Ιστορικό

Τα τελευταία χρόνια, η Βραζιλία έχει εφαρμόσει διάφορα μέτρα για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης που σχετίζεται με τις εκλογές. Κατά τη διάρκεια των προεδρικών εκλογών του 2022, η εθνική εκλογική αρχή της Βραζιλίας, το Ανώτατο Εκλογικό Δικαστήριο, θέσπισε αυστηρότερα μέτρα που υποχρεώνουν τις διαδικτυακές πλατφόρμες να αφαιρούν άμεσα ψευδείς ή εν γνώσει τους αποσπασματικές πληροφορίες σχετικά με τις εκλογικές διαδικασίες, ενώ οι πλατφόρμες κινδυνεύουν με πρόστιμα και ενδεχόμενη αναστολή λειτουργίας σε περίπτωση μη συμμόρφωσης.

Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης (AI) περιορίστηκε επίσης πριν από τις δημοτικές εκλογές του 2024, προκειμένου να αποτραπεί η παραπληροφόρηση και η χειραγώγηση των εκλογών. Το 2024, το Ανώτατο Δικαστήριο της Βραζιλίας διέταξε επίσης την αναστολή λειτουργίας του X, πρώην Twitter, αφού η εταιρεία δεν συμμορφώθηκε με δικαστικές διαταγές, συμπεριλαμβανομένων διαταγών που αφορούσαν λογαριασμούς που κατηγορούνταν για διάδοση παραπληροφόρησης.

Τον Μάρτιο του 2026, ένα νέο ψήφισμα καθόρισε το συγκεκριμένο περιεχόμενο που οι πλατφόρμες υποχρεούνται να αφαιρέσουν, συμπεριλαμβανομένων ψευδών ή αποσπασματικών πληροφοριών σχετικά με το σύστημα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας, το Εκλογικό Δικαστήριο και άλλες εκλογικές διαδικασίες, ενώ απαγόρευσε επίσης τη χρήση γενετικής τεχνητής νοημοσύνης για την κατάταξη, τη σύσταση, την πρόταση ή την ιεράρχηση υποψηφίων, προεκλογικών εκστρατειών και πολιτικών κομμάτων.