ΙΟΡΔΑΝΙΑ: ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΜΕΤΑ Ο ΝΕΟΣ ΝΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ ΣΤΟΝ ΚΥΒΕΡΝΟΧΩΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΝΑ ΠΕΡΙΟΡΙΖΕΙ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΗΣ ΕΚΦΡΑΣΗΣ

Οι αρχές της Ιορδανίας εργαλειοποιούν τον νέο νόμο για τα εγκλήματα στον κυβερνοχώρο για να στοχοποιούν και να παρενοχλούν δημοσιογράφους, ακτιβίστριες, ακτιβιστές και άλλα άτομα επειδή εκφράζουν απόψεις στο διαδίκτυο που είναι επικριτικές για τις κυβερνητικές πολιτικές και πρακτικές, δήλωσε σήμερα η Διεθνής Αμνηστία, με αφορμή τη συμπλήρωση ενός έτους από την υιοθέτηση του νόμου.

Στις 13 Αυγούστου 2023, η Ιορδανία θέσπισε νέο νόμο για τα εγκλήματα στον κυβερνοχώρο, ο οποίος εισήγαγε σημαντικές τροποποιήσεις στον υφιστάμενο νόμο του 2015 για τα εγκλήματα στον κυβερνοχώρο, διευρύνοντας το πεδίο εφαρμογής των αδικημάτων και επεκτείνοντας τις εξουσίες που επιτρέπουν στην/ον εισαγγελέα να κινεί τη δίωξη ατόμων χωρίς προσωπική καταγγελία, όταν το αδίκημα σχετίζεται με κυβερνητικά πρόσωπα ή οντότητες. Ο νόμος εισάγει αυστηρές ποινές για υπερβολικά γενικά και ασαφώς καθορισμένα αδικήματα όπως η «διάδοση ψευδών ειδήσεων», η «πρόκληση διαμάχης», η «απειλή της κοινωνικής ειρήνης» και η «περιφρόνηση των θρησκειών», τα οποία έχουν χρησιμοποιηθεί για την ποινικοποίηση μορφών έκφρασης που προστατεύονται από το διεθνές δίκαιο.

Η Διεθνής Αμνηστία έχει καταγράψει τις περιπτώσεις 15 ατόμων που διώχθηκαν βάσει του νέου νόμου αφού άσκησαν κριτική στις αρχές στο διαδίκτυο. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, οι αρχές παραβίασαν τα δικαιώματα των κατηγορουμένων, μεταξύ άλλων συλλαμβάνοντάς τες/τους χωρίς ένταλμα, χωρίς να τις/ους ενημερώσουν για τους λόγους κλήτευσής τους ή για τις κατηγορίες που τις/ους βαρύνουν, ανακρίνοντάς τες/τους χωρίς δικηγόρο και χρησιμοποιώντας ψυχολογικό εξαναγκασμό και τακτικές εκφοβισμού κατά τη διάρκεια της ανάκρισης ή της δίκης τους.

«Υπό το πρόσχημα της προστασίας του ψηφιακού χώρου, οι αρχές της Ιορδανίας κλιμάκωσαν την κατάφωρη επίθεσή τους κατά των δικαιωμάτων της ελευθερίας της έκφρασης, του συνεταιρίζεσθαι και του ειρηνικού συνέρχεσθαι στη χώρα, χρησιμοποιώντας υπερβολικά ευρείες διατάξεις. Έχουν στοχοποιήσει ιδιαίτερα τον πρόσφατο ακτιβισμό υπέρ της Παλαιστίνης και την κριτική της πολιτικής που ακολουθεί η κυβέρνηση έναντι του Ισραήλ. Αυτή η σαρωτική καταστολή έχει περιορίσει τον ήδη μικρό χώρο για διαφωνία στην Ιορδανία και έχει δημιουργήσει ένα περιβάλλον αυτολογοκρισίας», δήλωσε η Aya Majzoub, Αναπληρώτρια Διευθύντρια της Διεθνούς Αμνηστίας για τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική.

«Οι αρχές της Ιορδανίας πρέπει να καταργήσουν ή να τροποποιήσουν ουσιαστικά τον νόμο για τα εγκλήματα στον κυβερνοχώρο, ώστε να τον ευθυγραμμίσουν με το διεθνές δίκαιο και τα πρότυπα για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η κριτική των πολιτικών και των δράσεων της κυβέρνησης είναι νόμιμες μορφές έκφρασης που δεν πρέπει να ποινικοποιούνται. Η Ιορδανία πρέπει να αποσύρει αμέσως όλες τις κατηγορίες κατά ατόμων που ερευνώνται ή διώκονται αποκλειστικά και μόνο για την ειρηνική άσκηση του δικαιώματός τους στην ελευθερία της έκφρασης».

Ο νόμος για τα εγκλήματα στον κυβερνοχώρο εργαλειοποιείται για τη φίμωση όσων ασκούν κριτική

Μεταξύ Αυγούστου 2023 και Αυγούστου 2024, οι αρχές της Ιορδανίας απήγγειλαν εκατοντάδες κατηγορίες βάσει του νόμου περί εγκλημάτων στον κυβερνοχώρο για αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που απλώς επέκριναν τις αρχές, εξέφραζαν αλληλεγγύη προς την Παλαιστίνη, επέκριναν την ειρηνευτική συμφωνία της Ιορδανίας με το Ισραήλ ή καλούσαν σε ειρηνικές διαμαρτυρίες και δημόσιες απεργίες.

Για παράδειγμα, στις 22 Ιουλίου 2024, ποινικό δικαστήριο καταδίκασε τον δικηγόρο και ακτιβιστή Moutaz Awwad για «πρόκληση εξέγερσης ή διαμάχης» βάσει του άρθρου 17 του νόμου περί εγκλημάτων στον κυβερνοχώρο και του επέβαλε πρόστιμο 5.000 δηνάρια Ιορδανίας (περίπου 7.000 δολάρια) για αναρτήσεις στο X, πρώην Twitter, στις οποίες επέκρινε τις πολιτικές των αραβικών χωρών έναντι του Ισραήλ και εξέφραζε αλληλεγγύη προς την Παλαιστίνη. 

Με τον ίδιο τρόπο, η δημοσιογράφος Hiba Abu Taha εκτίει αυτή τη στιγμή ποινή φυλάκισης ενός έτους στο Κέντρο Σωφρονισμού και Αποκατάστασης al-Juwaida στα νότια του Amman για ένα άρθρο που έγραψε στο οποίο επέκρινε την αναχαίτιση από την Ιορδανία των ιρανικών πυραύλων που κατευθύνονται στο Ισραήλ τον Απρίλιο του 2024. Το ποινικό δικαστήριο την καταδίκασε στις 11 Ιουνίου 2024 για χρήση πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης με σκοπό τη «διασπορά ψευδών ειδήσεων ή την προσβολή ή δυσφήμιση κυβερνητικής αρχής ή επίσημου φορέα» και για «υποκίνηση διαμάχης ή εξέγερσης ή απειλή της κοινωνικής ειρήνης ή υποκίνηση μίσους ή βίας».

Σύμφωνα με τον δικηγόρο της Abu Taha, το εφετείο επικύρωσε την ετυμηγορία και την ποινή την ίδια ημέρα χωρίς να διεξαγάγει δημόσια ακρόαση, γεγονός που, όπως είπε, υποδηλώνει ότι η απόφαση του δικαστή είχε ήδη ληφθεί.

Οι σαρωτικές συλλήψεις και διώξεις τον τελευταίο χρόνο ενθάρρυναν τις αρχές να εντείνουν την καταστολή σε κάθε μορφή διαφωνίας. Στις 2 Ιουλίου 2024, οι δυνάμεις ασφαλείας συνέλαβαν τον διακεκριμένο δημοσιογράφο, θεατρικό  και σατιρικό συγγραφέα Ahmad Hassan al-Zoubi. Το ποινικό δικαστήριο τον είχε καταδικάσει σε φυλάκιση ενός έτους ένα χρόνο νωρίτερα, τον Ιούλιο του 2023, για «πρόκληση διαμάχης» βάσει του νόμου περί εγκλημάτων στον κυβερνοχώρο του 2015, με αφορμή μια ανάρτηση στο Facebook που επέκρινε την αντίδραση των αρχών στις απεργίες. Ωστόσο, η δημόσια υποστήριξη προς τον al-Zoubi είχε αποτρέψει τότε τις αρχές της Ιορδανίας από την εφαρμογή της ποινής του.

Καταστολή των διαδηλώσεων υπέρ της Παλαιστίνης

Η Διεθνής Αμνηστία έχει καταγράψει περιπτώσεις ακτιβιστριών, ακτιβιστών και δημοσιογράφων που ανακρίθηκαν ή/και διώχθηκαν λόγω της κάλυψης διαδηλώσεων αλληλεγγύης προς την Παλαιστίνη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, της κοινοποίησης αναρτήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που καλούσαν σε διαδηλώσεις, της κοινοποίησης βίντεο ή της εμφάνισης σε βίντεο που δείχνουν τις αρχές να εμποδίζουν και να καταστέλλουν ειρηνικές διαδηλώσεις, καθώς και την περίπτωση ενός ατόμου που ανακρίθηκε σχετικά με τα ονόματα ατόμων που καλούσαν σε διαδηλώσεις.

Σε μια περίπτωση, οι δυνάμεις ασφαλείας συνέλαβαν την ακτιβίστρια Fatima Shubeilat σε εμπορικό κέντρο του Amman χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση, μετά από ένα βίντεο που κυκλοφόρησε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την έδειχνε να συμμετέχει σε καθιστική διαμαρτυρία υπέρ της Παλαιστίνης κοντά στην ισραηλινή πρεσβεία στο Amman τον Μάρτιο του 2024. Σύμφωνα με τον δικηγόρο της, αρχικά της απαγγέλθηκαν κατηγορίες για «παράνομη συγκέντρωση», «αντίσταση κατά προσωπικού ασφαλείας» και «προσβολή δημόσιας αρχής» βάσει των άρθρων 165, 185 και 196 του Ποινικού Κώδικα. Ο εισαγγελέας συμφώνησε αρχικά να την αφήσει ελεύθερη με εγγύηση, αλλά στη συνέχεια ανακάλεσε, λέγοντας ότι η Μονάδα Ηλεκτρονικών Εγκλημάτων είχε κινήσει άλλη ξεχωριστή υπόθεση εναντίον της βάσει των άρθρων 15 και 17 του νόμου περί Ηλεκτρονικών Εγκλημάτων. Αφέθηκε ελεύθερη με εγγύηση στις 30 Απριλίου και η δίκη της και για τις δύο υποθέσεις εκκρεμεί.

Διοικητική κράτηση ως τιμωρία

Σε ένα πρόσθετο επίπεδο καταστολής, η κυβέρνηση έχει επίσης χρησιμοποιήσει τον νόμο για την πρόληψη του εγκλήματος για να θέσει υπό κράτηση ακτιβίστριες, ακτιβιστές και όσες και όσους ασκούν κριτική ως μέσο τιμωρίας και εκφοβισμού. Ο νόμος αυτός επιτρέπει σε αυτές και αυτούς που διοικούν να κρατούν άτομα χωρίς κατηγορία ή δίκη με διοικητική εντολή και περιορισμένο δικαστικό έλεγχο, παρακάμπτοντας τις διασφαλίσεις μιας δίκαιης δίκης που συνήθως παρέχονται σε ποινικές διαδικασίες βάσει του νόμου περί ποινικής διαδικασίας της χώρας.

Για παράδειγμα, τον Δεκέμβριο του 2023, αξιωματικοί ασφαλείας κάλεσαν τον ακτιβιστή Majd al-Farraj για ανάκριση σχετικά με συνθήματα υπέρ της Παλαιστίνης που αναρτήθηκαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Του απαγγέλθηκαν κατηγορίες βάσει του νόμου περί εγκλημάτων στον κυβερνοχώρο, αλλά αργότερα αθωώθηκε από το ποινικό δικαστήριο. Στις 19 Μαρτίου 2024, συνελήφθη εκ νέου κατά τη διάρκεια διαμαρτυρίας και κρατήθηκε σε διοικητική κράτηση για 40 ημέρες.

Στις 24 Απριλίου 2024, αξιωματικοί της Γενικής Ασφάλειας συνέλαβαν τον ακτιβιστή Samer al-Qassem για ένα βίντεο στο TikTok σχετικά με Παλαιστίνιους πρόσφυγες. Ενώ οι αρχές απελευθέρωσαν τον al-Qassem με εγγύηση στις 14 Μαΐου 2024, ο κυβερνήτης του Amman ζήτησε τη διοικητική του κράτηση για ένα μήνα. Στις 30 Ιουνίου καταδικάστηκε σε τρεις μήνες φυλάκιση και του επιβλήθηκε πρόστιμο 5000 δηνάρια Ιορδανίας (περίπου 7000 δολλάρια) βάσει του νόμου περί εγκλημάτων στον κυβερνοχώρο για «χρήση πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης για την πρόκληση εξέγερσης και την απειλή της κοινωνικής ειρήνης».