ΕΥΡΩΠΗ: Η ΝΤΡΟΠΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΓΙΑ ΑΠΕΛΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΡΟΥΑΝΤΑ ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΙ ΛΑΘΗ ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ

Αντιδρώντας στη χθεσινή ανακοίνωση από τη Διάσκεψη για τη Μετανάστευση στη Βιέννη, όπου η Αυστρία, η Δανία, η Γερμανία, η Ελλάδα και η Ολλανδία ανακοίνωσαν σχέδια για την πραγματοποίηση απελάσεων προς τα λεγόμα «κέντρα επιστροφής» στη Ρουάντα, η Aimée Stuflesser, Ειδική σε θέματα Ασύλου και Μετανάστευσης της Διεθνούς Αμνηστίας Αυστρίας, δήλωσε:
«Η σημερινή ντροπιαστική συμφωνία για απελάσεις μεταξύ ευρωπαϊκών χωρών και της Ρουάντα επαναλαμβάνει λάθη του παρελθόντος. Η αποστολή ανθρώπων σε μια χώρα στην οποία δεν έχουν πάει ποτέ είναι ανεύθυνη και υπάρχει πραγματικός κίνδυνος η συμφωνία με τη Ρουάντα, με τις περιορισμένες δυνατότητες ελέγχου που προσφέρει, να μετατραπεί σε μια σκληρή μαύρη τρύπα για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
«Οι άνθρωποι χωρίς νομιμοποιητικά έγγραφα δεν πρέπει να γίνουν πιόνια μιας αποτρεπτικής πολιτικής. Οι βλάβες που προκαλούν αυτού του είδους οι συμφωνίες μετανάστευσης έχουν ήδη καταγραφεί. Από τη συμφωνία Ιταλίας-Αλβανίας και την προσπάθεια του Ηνωμένου Βασιλείου να στείλει βίαια ανθρώπους στη Ρουάντα, έως το σύστημα κράτησης σε offshore εγκαταστάσεις της Αυστραλίας, οι προηγούμενες προσπάθειες αποστολής ανθρώπων σε χώρες με τις οποίες δεν έχουν καμία σχέση έχουν αποδειχθεί παράνομες, ανεφάρμοστες και δαπανηρές.
«Σε όποιο μέρος έχουν εφαρμοστεί τέτοια προγράμματα, έχουν οδηγήσει σε καταστροφικές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ενώ παράλληλα έχουν καταστροφικές επιπτώσεις στα συστήματα ασύλου. Επιπλέον, η προηγούμενη συνεργασία της ΕΕ με χώρες όπως η Λιβύη στον τομέα της μετανάστευσης έχει δείξει την αδυναμία της – ή την απροθυμία της – να προασπίσει αποτελεσματικά τα ανθρώπινα δικαιώματα, παρά τις θεωρητικές διασφαλίσεις.
«Δεν πρέπει να παραβλεφθεί η ειρωνεία ότι αυτό συμβαίνει στη Βιέννη. Σε αυτή την πόλη, το 1993, τα κράτη συγκεντρώθηκαν για να επιβεβαιώσουν την καθολικότητα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σήμερα, η ίδια αυτή πόλη γίνεται μάρτυρας του τρόπου με τον οποίο τα δικαιώματα αυτά υπονομεύονται. Κάθε υπεύθυνη κυβέρνηση θα έπρεπε να εγκαταλείψει οριστικά αυτά τα σχέδια».
Ιστορικό
Σύμφωνα με τα σχέδια που αποκαλύφθηκαν, στο πλαίσιο ενός «πιλοτικού προγράμματος», μια πρώτη ομάδα ατόμων χωρίς δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ αναμένεται να μεταφερθεί στη Ρουάντα το 2027. Η Διεθνής Αμνηστία καλεί τις κυβερνήσεις της Αυστρίας, της Γερμανίας, της Ολλανδίας, της Ελλάδας και της Δανίας να αποσυρθούν από το πρόγραμμα.
Τα «κέντρα επιστροφής» ενέχουν αυξημένο κίνδυνο επαναπροωθήσεων, τόσο εντός των ίδιων των κέντρων όσο και μέσω περαιτέρω απελάσεων, και εγείρουν ανησυχίες σχετικά με την απαγόρευση των βασανιστηρίων, της απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης ή τιμωρίας που ενδέχεται να συμβούν κατά τη διάρκεια και μετά τις μεταφορές. Η αβεβαιότητα ως προς το ποιο κράτος έχει δικαιοδοσία και ποιο κράτος είναι υπεύθυνο για την προστασία των ατόμων που υπόκεινται σε απόφαση επιστροφής που θα μπορούσε επίσης να επηρεάσει την πρόσβαση των ατόμων σε αποτελεσματική δικαστική προσφυγή για παραβιάσεις που υπέστησαν στα «κέντρα επιστροφής».
Ο Ειδικός Εισηγητής του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα των μεταναστριών/ών έχει επίσης επισημάνει ότι η ανάθεση του ελέγχου της μετανάστευσης σε τρίτες χώρες και ιδιωτικούς φορείς καθιστά πιο δύσκολη την απόδοση νομικής ευθύνης για παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ωστόσο, αυτό δεν απαλλάσσει τα κράτη από τις υποχρεώσεις τους στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ο νέος κανονισμός της ΕΕ για την επαναπροώθηση επιτρέπει τη λειτουργία κέντρων απέλασης μόνο σε κράτη που συμμορφώνονται με τα διεθνή πρότυπα για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η Ομάδα Εργασίας του ΟΗΕ για την Αυθαίρετη Κράτηση σημείωσε το 2026 ότι οι αρχές της Ρουάντα «καταστέλλουν την αντιπολίτευση και τη διαφωνία, διώκοντας πολιτικούς αντιπάλους, δημοσιογράφους και υπερασπίστριες/ές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων» για αόριστα αδικήματα. Το 2023, το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου έκρινε ότι η συμφωνία μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και Ρουάντα είναι παράνομη και αντίθετη προς την αρχή της μη επαναπροώθησης.
Η Ρουάντα έχει ιστορικό παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στοχοποίησης πολιτικών αντιπάλων και επικριτών της κυβέρνησης, ορισμένοι από τους οποίους έχουν δολοφονηθεί, απαχθεί ή απειληθεί τόσο στη Ρουάντα όσο και εκτός της χώρας.
Άλλες σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων περιλαμβάνουν: βασανιστήρια κρατουμένων και φυλακισμένων, αυθαίρετες συλλήψεις, έλλειψη διεθνών προτύπων δίκαιης δίκης και σοβαρούς περιορισμούς της ελευθερίας της έκφρασης και της συνάθροισης. Η υποστήριξη της Ρουάντα προς το Μέτωπο για την Επανίδρυση του Έθνους (πρώην Κίνημα της 23ης Μαρτίου), μια ένοπλη ομάδα στην ανατολική Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό που έχει διαπράξει σοβαρές παραβιάσεις, συμπεριλαμβανομένων εκτελέσεων χωρίς δίκη, ομαδικών βιασμών και λεηλασιών, ενδέχεται να εμπλέξει τη Ρουάντα σε εγκλήματα πολέμου.